Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 3,8 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 3,8 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 90 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgF = 90 Nθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 4 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 38 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 40°h = 55 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
200 m yarıçaplı bir viraj 5° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.
r = 200 mθ = 5°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,6 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,9 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 1,9 kgr = 0,6 mvbottom = 8 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 6 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 40°μ = 0,15d = 6 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 3 mL = 1 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
23 m/s hızla giden 1600 kg’lık bir otomobil, duran 900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1600 kgv1 = 23 m/sm2 = 900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 19 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 23 m/svout = 19 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 120 N/m olan bir yaydaki 1,8 kg’lık kütle pozitif yönde 6 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,8 kgk = 120 N/mA = 6 cmt = 1 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
100 m/s hızla giden 20 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 0,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 200 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 20 gv = 100 m/sM = 0,5 kgk = 200 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 15 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 15 cmf = 20 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 60 cm olan çukur aynanın 10 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 10 cmR = 60 cm
m =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 110,2 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·3,5) = 110,2 m
Cevap
s = 110,2 m
2.Kinematik
Cevap: d = 64,04 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(3,8 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1303 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1303))/(2·4,905) = 3,613 s
Derinlik
d = ½·9,81·3,613² = 64,04 m
Cevap
d = 64,04 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,755 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 90·sin 40° = 138,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 68,94 − 13,83
a = 55,11/20 = 2,755 m/s²
Cevap
a = 2,755 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 31,21 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 38·cos 25° = 34,44 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 25° = 16,06 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·16,06/9,81 = 3,274 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 34,44·3,274 = 112,8 m
Cevap
x = 112,8 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 65,22 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 40° = 13,79 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 40° = 11,57 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 55 + 11,57·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (11,57 + √(133,9 + 1079))/9,81 = 4,73 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,79·4,73 = 65,22 m
Cevap
x = 65,22 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 13,1 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 8² − 4·9,81·0,6 = 40,46 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,9·40,46/0,6 − 1,9·9,81 = 109,5 N
Cevap
Ttop = 109,5 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 27,05 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,766 = 30,06 N
F = μN = 0,15·30,06 = 4,509 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 4,509·6 = 27,05 J
Cevap
Wf = 27,05 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 29,71 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(3 − 0,3·1) = 66,22 J
En büyük sıkışma
½kx² = 66,22 → x = √(2·66,22/1500) = 0,2971 m = 29,71 cm
Cevap
x = 29,71 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 152352 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·23/2500 = 14,72 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1600·23² = 423200 J
Kafter = ½·2500·14,72² = 270848 J
Kaybolan enerji
ΔK = 423200 − 270848 = 152352 J
Cevap
ΔK = 152352 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 420 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(19 + 23) = 10,5 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 10,5/0,025 = 420 N
Cevap
Favg = 420 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = −0,4664 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(120/1,8) = 8,165 rad/s
ω·t = 8,165·1 = 8,165 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,06·8,165·sin(8,165) = −0,4664 m/s
Cevap
v = −0,4664 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 19,61 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,02·100/0,52 = 3,846 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(200/0,52) = 19,61 rad/s
Genlik
A = V/ω = 3,846/19,61 = 0,1961 m = 19,61 cm
Cevap
A = 19,61 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −60 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/15
di = −60 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −60 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 1,5
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.