Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,6 s’dir; ardından otomobil 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 120 km/htr = 0,6 sa = −5,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 8 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 11,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 34 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 11,5 m/sd = 34 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 115 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 9 kg’lık bloğu çekiyor; 3 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 9 kgF = 115 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 28 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 8 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 28 m/sθ = 60°hroof = 8 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
0,7 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 35° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 0,7 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 3,5 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 3,5 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
2 kg kütleli bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimde 20 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 2 kgθ = 35°μ = 0,3d = 20 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 1 mL = 1 mμ = 0,1k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 5 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 2,5 kgh = 5 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,55 kg’lık bir top bir duvara 9 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,55 kgvin = 9 m/svout = 6 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,5 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,31 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,5 mT = 2,31 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
250 m/s hızla giden 5 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 3 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 1500 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 5 gv = 250 m/sM = 3 kgk = 1500 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir hoparlör, 0,1 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 1 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.
P = 0,1 Wr = 1 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
650 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,5 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 3 m uzaklıkta. Komşu aydınlık saçaklar arasındaki aralığı, Δy, bulun.
λ = 650 nmd = 0,5 mmL = 3 m
Δy = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 121 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 33,33·0,6 = 20 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·5,5) = 101 m
Toplam
d = 20 + 101 = 121 m
Cevap
d = 121 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 8,262 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 8²/(2·9,81) = 3,262 m
Yerden yükseklik
hmax = 5 + 3,262 = 8,262 m
Cevap
hmax = 8,262 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,1983
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 11,5²/(2·34) = 1,945 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,945/9,81 = 0,1983
Cevap
μ = 0,1983
4.Newton yasaları
Cevap: T = 28,75 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: x = 28,6 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 30° = 15,59 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 30° = 9 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·9/9,81 = 1,835 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 15,59·1,835 = 28,6 m
Cevap
x = 28,6 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 64,23 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 14 m/s, vy = 24,25 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
8 = 24,25·t − 4,905·t²
t = (24,25 + √(24,25² − 2·9,81·8))/9,81 = 4,588 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 14·4,588 = 64,23 m
Cevap
x = 64,23 m
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 1,519 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,7·sin 35° = 0,4015 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,4015·9,81·tan 35°) = 1,661 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,4015/1,661 = 1,519 s
Cevap
T = 1,519 s
8.Dairesel hareket
Cevap: hmin = 8,75 m
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·3,5 = 8,75 m
Cevap
hmin = 8,75 m
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 96,43 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 19,62·0,8192 = 16,07 N
F = μN = 0,3·16,07 = 4,822 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 4,822·20 = 96,43 J
Cevap
Wf = 96,43 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 4,202 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(1 − 0,1·1) = 4,415 J
En büyük sıkışma
½kx² = 4,415 → x = √(2·4,415/5000) = 0,04202 m = 4,202 cm
Cevap
x = 4,202 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 207,3 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,05) = 0,9905 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,012 + 2,5)·0,9905/0,012 = 207,3 m/s
Cevap
v = 207,3 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 8,25 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,55·(6 + 9) = 8,25 N·s
Cevap
J = 8,25 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 3,699 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,5/2,31² = 3,699 m/s²
Cevap
g = 3,699 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 1,862 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,005·250/3,005 = 0,416 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(1500/3,005) = 22,34 rad/s
Genlik
A = V/ω = 0,416/22,34 = 0,01862 m = 1,862 cm
Cevap
A = 1,862 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 99,01 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet
I = P/(4πr²) = 0,007958 W/m²
Seviye
β = 10·log₁₀(0,007958/10⁻¹²) = 99,01 dB
Cevap
β = 99,01 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: Δy = 3,9 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …