Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)3,636 s20

72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 72 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
a = 34 m/s²

Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1,5 s boyunca 34 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

a = 34 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
10 kg20°F = 90 Nμ = 0,2

10 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 90 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 10 kgF = 90 Nθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1 kg9,5 kgθ = 35°

35° eğimli bir rampadaki 1 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 9,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1 kgm2 = 9,5 kgθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?70°R = 125 m

Bir top düz zeminden yatayın 70° üstünde atılıyor ve 125 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 70°R = 125 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 15 m/s40°v = ?

Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 15 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.

v₀ = 15 m/sθ = 40°h = 45 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
r = 80 m6 m/s

1600 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 6 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 80 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1600 kgv = 6 m/sr = 80 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 1,4 mv = 9 m/s

1,4 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 9 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,2 kgr = 1,4 mv = 9 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 5 mμ = 0,1

Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 40°μ = 0,1d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
F = 130 N15°μ = 0,1520 kg

Kütlesi 20 kg olan bir blok, 15° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 130 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 3 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 20 kgF = 130 Nθ = 15°μ = 0,15d = 3 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 kgv = ?10 gh = 12 cm

10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 12 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 10 gM = 3 kgh = 12 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1600 kgv1​ = ?1000 kg

1600 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 4,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1600 kgm2 = 1000 kgd = 4,5 mμ = 0,8g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,9 mT = 6,8 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,9 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 6,8 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 1,9 mT = 6,8 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,5 kgk = 1600 N/m400 m/s

400 m/s hızla giden 8 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 0,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 1600 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.

m = 8 gv = 400 m/sM = 0,5 kgk = 1600 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
S10 m/sO15 m/sf = 800 Hz

10 m/s ile hareket eden 800 Hz’lik bir kaynak ve 15 m/s ile hareket eden bir gözlemci birbirinden uzaklaşıyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.

f = 800 Hzv = 343 m/svs = 10 m/svo = 15 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 633 nma = 0,08 mm

633 nm dalga boylu ışık, 0,08 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 2. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ2, bulun.

λ = 633 nma = 0,08 mmm = 2
θ2 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 36,36 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 72/3,6 = 20 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·5,5) = 36,36 m

Cevap

s = 36,36 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 170,8 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Motorlu evre

v₁ = 34·1,5 = 51 m/s
h₁ = ½·34·1,5² = 38,25 m

Yukarı serbest uçuş

Tepede hız sıfırdır.

Δh = v₁²/(2g) = 51²/(2·9,81) = 132,6 m
hmax = 38,25 + 132,6 = 170,8 m

Cevap

hmax = 170,8 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 7,111 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 98,1 − 90·sin 20° = 67,32 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 84,57 − 13,46
a = 71,11/10 = 7,111 m/s²

Cevap

a = 7,111 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 8,187 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 5,627 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,607 N

Sistemin ivmesi

a = (93,2 − 5,627 − 1,607)/10,5 = 8,187 m/s²

Cevap

a = 8,187 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 43,68 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·125/sin 140°) = 43,68 m/s

Cevap

v0 = 43,68 m/s
6.Eğik atış

Cevap: v = 33,29 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 15·cos 40° = 11,49 m/s
vy0 = 15·sin 40° = 9,642 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(9,642² + 2·9,81·45) = 31,24 m/s

Çarpma hızı

v = √(11,49² + 31,24²) = 33,29 m/s

Cevap

v = 33,29 m/s

Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.

7.Dairesel hareket

Cevap: N = 14976 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1600·9,81 − 1600·6²/80 = 15696 − 720 = 14976 N

Cevap

N = 14976 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: T = 13,53 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·9²/1,4 = 1,962 + 11,57 = 13,53 N

Cevap

T = 13,53 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 7,453 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,6428 − 0,1·0,766)) = 7,453 m/s

Cevap

v = 7,453 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 3,904 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 50,78 N
μ·mg·cos θ = 28,43 N

İş–enerji

½mv² = (130 − 79,21)·3 = 152,4 J
v = √(2·152,4/20) = 3,904 m/s

Cevap

v = 3,904 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 461,9 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,12) = 1,534 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 3)·1,534/0,01 = 461,9 m/s

Cevap

v = 461,9 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 13,66 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,8·9,81·4,5) = 8,404 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2600·8,404/1600 = 13,66 m/s

Cevap

v1 = 13,66 m/s
(49,17 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 1,622 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,9/6,8² = 1,622 m/s²

Cevap

g = 1,622 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: A = 11,22 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Çarpmadan sonraki hız

V = m·v/(m + M) = 0,008·400/0,508 = 6,299 m/s

Açısal frekans

ω = √(k/(m + M)) = √(1600/0,508) = 56,12 rad/s

Genlik

A = V/ω = 6,299/56,12 = 0,1122 m = 11,22 cm

Cevap

A = 11,22 cm
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f′ = 743,3 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Doppler formülü

f′ = f·(v − vo)/(v + vs) = 800·(343 − 15)/(343 + 10)
f′ = 743,3 Hz

Cevap

f′ = 743,3 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ2 = 0,9067 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Karanlık saçak koşulu

sin θ = mλ/a = 0,01582
θ = 0,9067°

Cevap

θ2 = 0,9067°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics