Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 72 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1,5 s boyunca 34 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 34 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
10 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 90 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 10 kgF = 90 Nθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
35° eğimli bir rampadaki 1 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 9,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 9,5 kgθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üstünde atılıyor ve 125 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 70°R = 125 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 15 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.
v₀ = 15 m/sθ = 40°h = 45 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
1600 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 6 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 80 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1600 kgv = 6 m/sr = 80 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
1,4 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 9 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgr = 1,4 mv = 9 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 40°μ = 0,1d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 20 kg olan bir blok, 15° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 130 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 3 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 12 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 10 gM = 3 kgh = 12 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1600 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 4,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,9 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 6,8 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,9 mT = 6,8 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
400 m/s hızla giden 8 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 0,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 1600 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 8 gv = 400 m/sM = 0,5 kgk = 1600 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
10 m/s ile hareket eden 800 Hz’lik bir kaynak ve 15 m/s ile hareket eden bir gözlemci birbirinden uzaklaşıyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 800 Hzv = 343 m/svs = 10 m/svo = 15 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, 0,08 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 2. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ2, bulun.
λ = 633 nma = 0,08 mmm = 2
θ2 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 36,36 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·5,5) = 36,36 m
Cevap
s = 36,36 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 170,8 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 34·1,5 = 51 m/s
h₁ = ½·34·1,5² = 38,25 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 51²/(2·9,81) = 132,6 m
hmax = 38,25 + 132,6 = 170,8 m
Cevap
hmax = 170,8 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 7,111 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 98,1 − 90·sin 20° = 67,32 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 84,57 − 13,46
a = 71,11/10 = 7,111 m/s²
Cevap
a = 7,111 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 8,187 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 5,627 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,607 N
Sistemin ivmesi
a = (93,2 − 5,627 − 1,607)/10,5 = 8,187 m/s²
Cevap
a = 8,187 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 43,68 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·125/sin 140°) = 43,68 m/s
Cevap
v0 = 43,68 m/s
6.Eğik atış
Cevap: v = 33,29 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 15·cos 40° = 11,49 m/s
vy0 = 15·sin 40° = 9,642 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(9,642² + 2·9,81·45) = 31,24 m/s
Çarpma hızı
v = √(11,49² + 31,24²) = 33,29 m/s
Cevap
v = 33,29 m/s
Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 14976 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 1600·9,81 − 1600·6²/80 = 15696 − 720 = 14976 N
Cevap
N = 14976 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 13,53 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,2·9,81 + 0,2·9²/1,4 = 1,962 + 11,57 = 13,53 N
Cevap
T = 13,53 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 7,453 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,6428 − 0,1·0,766)) = 7,453 m/s
Cevap
v = 7,453 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 3,904 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 50,78 N
μ·mg·cos θ = 28,43 N
İş–enerji
½mv² = (130 − 79,21)·3 = 152,4 J
v = √(2·152,4/20) = 3,904 m/s
Cevap
v = 3,904 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 461,9 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,12) = 1,534 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 3)·1,534/0,01 = 461,9 m/s
Cevap
v = 461,9 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 13,66 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,9/6,8² = 1,622 m/s²
Cevap
g = 1,622 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 11,22 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,008·400/0,508 = 6,299 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(1600/0,508) = 56,12 rad/s
Genlik
A = V/ω = 6,299/56,12 = 0,1122 m = 11,22 cm
Cevap
A = 11,22 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 743,3 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …