Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1500 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 2,75 m/s²s = 1500 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 2,5 s boyunca 26 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Fırlatmadan ne kadar sonra yere çarpar? t değerini bulun.
a = 26 m/s²t1 = 2,5 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
30 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 30° üstünde bir halatla 130 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 30 kgF = 130 Nθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 30 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 5 kg’lık bloğu çekiyor; 9 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 5 kgF = 30 Nμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 34 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde, 61 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 34 m/sθ = 60°x = 61 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 30 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 23 m/sθ = 45°h = 30 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir lunapark rotorunda biniciler 3,8 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.
r = 3,8 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
1,1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 0,5 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 0,5 kgr = 1,1 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimde 13 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 0,5 kgθ = 30°μ = 0,25d = 13 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2 kgh = 2 mL = 4 mμ = 0,3k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 19 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 2,5 kgh = 19 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 17 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 17 m/svout = 11 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 400 N/m olan bir yaydaki 2,2 kg’lık kütle pozitif yönde 12 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,4 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 2,2 kgk = 400 N/mA = 12 cmt = 1,4 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 370 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 13 cm genlikle salınıyor. Dengeden 11 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 370 N/mA = 13 cmx = 11 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
600 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciye doğru 25 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 600 Hzv = 343 m/svs = 25 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Aralarında 0,3 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 1 m uzaktaki bir ekranda 4. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 7,333 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.
d = 0,3 mmL = 1 my4 = 7,333 mmm = 4
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 90,83 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·2,75·1500) = 90,83 m/s
Cevap
v = 90,83 m/s
(327 km/h)
2.Kinematik
Cevap: t = 16,9 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 26·2,5 = 65 m/s
h₁ = ½·26·2,5² = 81,25 m
Yere kadar serbest uçuş
−h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² denklemini pozitif kök için çözün.
t₂ = (65 + √(65² + 2·9,81·81,25))/9,81 = 14,4 s
t = 2,5 + 14,4 = 16,9 s
Cevap
t = 16,9 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,988 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 294,3 − 130·sin 30° = 229,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 112,6 − 22,93
a = 89,65/30 = 2,988 m/s²
Cevap
a = 2,988 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 19,29 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: y = 42,5 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 34·cos 60° = 17 m/s
t = x/vx = 61/17 = 3,588 s
O andaki yükseklik
y = 29,44·3,588 − ½·9,81·3,588² = 42,5 m
Cevap
y = 42,5 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 75,38 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 23·cos 45° = 16,26 m/s
vy = v0·sin θ = 23·sin 45° = 16,26 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 30 + 16,26·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,26 + √(264,5 + 588,6))/9,81 = 4,635 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16,26·4,635 = 75,38 m
Cevap
x = 75,38 m
7.Dairesel hareket
Cevap: n = 24,26 rpm
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Biniciye etkiyen kuvvetler
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Açısal hız
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,4·3,8)) = 2,54 rad/s
Dönme hızı
n = ω·60/(2π) = 24,26 rpm
Cevap
n = 24,26 rpm
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 8,316 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 8,5² − 4·9,81·1,1 = 29,09 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,5·29,09/1,1 − 0,5·9,81 = 8,316 N
Cevap
Ttop = 8,316 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 13,81 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 4,905·0,866 = 4,248 N
F = μN = 0,25·4,248 = 1,062 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 1,062·13 = 13,81 J
Cevap
Wf = 13,81 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 17,72 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(2 − 0,3·4) = 15,7 J
En büyük sıkışma
½kx² = 15,7 → x = √(2·15,7/1000) = 0,1772 m = 17,72 cm
Cevap
x = 17,72 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 605,3 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,19) = 1,931 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 2,5)·1,931/0,008 = 605,3 m/s
Cevap
v = 605,3 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 350 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(11 + 17) = 7 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 7/0,02 = 350 N
Cevap
Favg = 350 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = −0,04537 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(400/2,2) = 13,48 rad/s
ω·t = 13,48·1,4 = 18,88 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,12·13,48·sin(18,88) = −0,04537 m/s
Cevap
v = −0,04537 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 0,888 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·370·0,13² = 3,127 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·370·0,11² = 2,239 J
Kinetik enerji
K = 3,127 − 2,239 = 0,888 J
Cevap
K = 0,888 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 647,2 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …