Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 280 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1700 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 280 km/hs = 1700 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 15 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 4,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 4,1 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 4,5 m/sd = 4,1 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 7,5 kgm2 = 2,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 24 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 27 m/sθ = 50°h = 60 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 100 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 100 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,6 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,7 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 7 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 1,7 kgr = 0,6 mvbottom = 7 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 70 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 70 km/hμ = 0,8g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 4 kgh = 1 mL = 3,5 mμ = 0,15k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 17 m/s hızla giden 11 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 48 m/s hızla ileri devam ediyor. 9 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 11 kgu = 17 m/sm1 = 2 kgv′1 = 48 m/sm2 = 9 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
5 g’lık bir mermi, 1,3 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 35° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 5 gM = 2,5 kgL = 1,3 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 2,4 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 2,4 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 80 N/m olan bir yaya bağlı 0,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 0,4 kgk = 80 N/mA = 20 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 12 cm olan ince bir ıraksak merceğin 4 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 4 cmf = −12 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 3. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y3, bulun.
λ = 589 nmd = 0,1 mmL = 1,5 mm = 3
y3 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 1,779 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v = 280/3,6 = 77,78 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 77,78²/(2·1700) = 1,779 m/s²
Cevap
a = 1,779 m/s²
2.Kinematik
Cevap: hmax = 36,47 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m
Yerden yükseklik
hmax = 25 + 11,47 = 36,47 m
Cevap
hmax = 36,47 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2517
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 4,5²/(2·4,1) = 2,47 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,47/9,81 = 0,2517
Cevap
μ = 0,2517
4.Newton yasaları
Cevap: T = 22,07 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 24·cos 40° = 18,39 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 40° = 15,43 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·15,43/9,81 = 3,145 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 18,39·3,145 = 57,82 m
Cevap
x = 57,82 m
6.Eğik atış
Cevap: t = 6,192 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 27·cos 50° = 17,36 m/s
vy = v0·sin θ = 27·sin 50° = 20,68 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 20,68·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (20,68 + √(427,8 + 1177))/9,81 = 6,192 s
Cevap
t = 6,192 s
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 22,15 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·100) = 22,15 m/s
Cevap
vmax = 22,15 m/s (79,73 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 55,45 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 7² − 4·9,81·0,6 = 25,46 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,7·25,46/0,6 − 1,7·9,81 = 55,45 N
Cevap
Ttop = 55,45 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 24,09 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 70/3,6 = 19,44 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 19,44²/(2·0,8·9,81) = 24,09 m
Cevap
d = 24,09 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 3,053 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(1 − 0,15·3,5) = 18,64 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·0,475) = 3,053 m/s
Cevap
v = 3,053 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 10,11 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 11·17 = 187 kg·m/s
Sonraki momentum
187 = 2·48 + 9·v′2
v′2 = (187 − 96)/9 = 10,11 m/s
Cevap
v′2 = 10,11 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 1076 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,3·(1 − cos 35°) = 0,2351 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,2351) = 2,148 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,505·2,148/0,005 = 1076 m/s
Cevap
v = 1076 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 3,108 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(2,4/9,81) = 3,108 s
Cevap
T = 3,108 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 2,828 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(80/0,4) = 14,14 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,2·14,14 = 2,828 m/s
Cevap
vmax = 2,828 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −3 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−12) − 1/4
di = −3 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −3 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y3 = 26,5 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …