Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3,25 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1100 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 3,25 m/s²s = 1100 m
v = m/s
2.KinematikZor
A topu 25 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 28 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 25 mv0B = 28 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
9 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 9 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 3 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 4 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 34 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 47 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 34 m/sθ = 45°x = 47 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 25 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 25 m/sθ = 65°h = 60 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 110 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 110 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
230 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı eğimden aşağı kaymadan alabileceği en düşük hız vmin değerini bulun.
r = 230 mθ = 18°μs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 2000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,2 kg olan bir top konuyor ve yay 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 2000 N/mx = 8 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir blok, 20° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 40 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 2 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
14 m/s hızla giden 1000 kg’lık bir otomobil, duran 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 1000 kgv1 = 14 m/sm2 = 1000 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
2000 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1700 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 15,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,75. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Periyodu 0,9 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 0,9 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 0,8 s periyot ve 14 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 14 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 12,6 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 0,8 sA = 14 cmx = 12,6 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru için 5. harmonik frekansının 1072 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.
v = 343 m/sn = 5f5 = 1072 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,25 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 3 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.
λ = 532 nmd = 0,25 mmL = 3 mm = 2
y2 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 84,56 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·3,25·1100) = 84,56 m/s
Cevap
v = 84,56 m/s
(304,4 km/h)
2.Kinematik
Cevap: y = 21,09 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
25 − ½g·t² = 28·t − ½g·t² → t = 25/28 = 0,8929 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 28·0,8929 − ½·9,81·0,8929² = 21,09 m
Cevap
y = 21,09 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,549 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 34·cos 45° = 24,04 m/s
t = x/vx = 47/24,04 = 1,955 s
O andaki yükseklik
y = 24,04·1,955 − ½·9,81·1,955² = 28,25 m
Cevap
y = 28,25 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: H = 86,17 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 25·sin 65° = 22,66 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 22,66²/(2·9,81) = 26,17 m
Yerden yükseklik
H = 60 + 26,17 = 86,17 m
Cevap
H = 86,17 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 25,45 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·110) = 25,45 m/s
Cevap
vmax = 25,45 m/s (91,6 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 7,158 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim yukarı yönlüdür.
N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(230·9,81·0,0237/1,044) = 7,158 m/s
Cevap
vmin = 7,158 m/s
(25,77 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: h = 3,262 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·2000·0,08² = 6,4 J
Yükseklik
m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
h = ½kx²/(mg) = 6,4/1,962 = 3,262 m
Cevap
h = 3,262 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 3,612 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
mg·sin θ = 16,78 N
μ·mg·cos θ = 6,914 N
İş–enerji
½mv² = (40 − 23,69)·2 = 32,62 J
v = √(2·32,62/5) = 3,612 m/s
Cevap
v = 3,612 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 50 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1000·14/2000 = 7 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1000·14² = 98000 J
Kafter = ½·2000·7² = 49000 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 49000/98000 = 50 %
Cevap
ΔK/K = 50 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 27,94 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(0,9/2π)² = 0,2013 m
Cevap
L = 0,2013 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,05743 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/0,8 = 7,854 rad/s
Zaman için çözün
0,9 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,9) = 0,451 rad
t = 0,451/7,854 = 0,05743 s
Cevap
t = 0,05743 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,7999 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 343/1072 = 0,32 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 5·0,32/2 = 0,7999 m
Cevap
L = 0,7999 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y2 = 12,77 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …