Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 3,25 m/s²s = 1100 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3,25 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1100 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 3,25 m/s²s = 1100 m
v = m/s
2.KinematikZor
AB: 28 m/s25 m

A topu 25 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 28 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?

H = 25 mv0B = 28 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 9 kg

9 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 9 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 3 kg4 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 3 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 4 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
47 my = ?v0​ = 34 m/s45°

Bir top düz zeminden 34 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 47 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 34 m/sθ = 45°x = 47 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 25 m/s65°H = ?

Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 25 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 25 m/sθ = 65°h = 60 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 110 mvmax​ = ?

Bir otomobil 110 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 110 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 18°merkezevmin​ = ?

230 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı eğimden aşağı kaymadan alabileceği en düşük hız vmin değerini bulun.

r = 230 mθ = 18°μs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
0,2 kgk = 2000 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 2000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,2 kg olan bir top konuyor ve yay 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 2000 N/mx = 8 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
F = 40 N20°μ = 0,155 kg

Kütlesi 5 kg olan bir blok, 20° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 40 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 2 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 5 kgF = 40 Nθ = 20°μ = 0,15d = 2 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1000 kg14 m/s1000 kg

14 m/s hızla giden 1000 kg’lık bir otomobil, duran 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?

m1 = 1000 kgv1 = 14 m/sm2 = 1000 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
2000 kgv1​ = ?1700 kg

2000 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1700 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 15,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,75. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 2000 kgm2 = 1700 kgd = 15,5 mμ = 0,75g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 0,9 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 0,9 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?12,6

Bir cisim 0,8 s periyot ve 14 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 14 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 12,6 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 0,8 sA = 14 cmx = 12,6 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = ?n = 5

İki ucu açık bir boru için 5. harmonik frekansının 1072 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.

v = 343 m/sn = 5f5 = 1072 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 532 nmd = 0,25 mmL = 3 my = ?

532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,25 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 3 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.

λ = 532 nmd = 0,25 mmL = 3 mm = 2
y2 = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 84,56 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·3,25·1100) = 84,56 m/s

Cevap

v = 84,56 m/s
(304,4 km/h)
2.Kinematik

Cevap: y = 21,09 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Karşılaşma zamanı

Yukarısı pozitif, yer y = 0.

25 − ½g·t² = 28·t − ½g·t² → t = 25/28 = 0,8929 s

Karşılaşma yüksekliği

y = 28·0,8929 − ½·9,81·0,8929² = 21,09 m

Cevap

y = 21,09 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,549 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,2·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1414) = 5,549 m/s²

Cevap

a = 5,549 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 20,18 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (39,24 − 5,886)/7 = 4,765 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 3·4,765 + 5,886 = 20,18 N

Cevap

T = 20,18 N
5.Eğik atış

Cevap: y = 28,25 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 34·cos 45° = 24,04 m/s
t = x/vx = 47/24,04 = 1,955 s

O andaki yükseklik

y = 24,04·1,955 − ½·9,81·1,955² = 28,25 m

Cevap

y = 28,25 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: H = 86,17 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 25·sin 65° = 22,66 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 22,66²/(2·9,81) = 26,17 m

Yerden yükseklik

H = 60 + 26,17 = 86,17 m

Cevap

H = 86,17 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 25,45 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·110) = 25,45 m/s

Cevap

vmax = 25,45 m/s (91,6 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 7,158 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim yukarı yönlüdür.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(230·9,81·0,0237/1,044) = 7,158 m/s

Cevap

vmin = 7,158 m/s
(25,77 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: h = 3,262 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·2000·0,08² = 6,4 J

Yükseklik

m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
h = ½kx²/(mg) = 6,4/1,962 = 3,262 m

Cevap

h = 3,262 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 3,612 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
mg·sin θ = 16,78 N
μ·mg·cos θ = 6,914 N

İş–enerji

½mv² = (40 − 23,69)·2 = 32,62 J
v = √(2·32,62/5) = 3,612 m/s

Cevap

v = 3,612 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK/K = 50 %

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1000·14/2000 = 7 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1000·14² = 98000 J
Kafter = ½·2000·7² = 49000 J

Kaybolan kesir

ΔK/K = 49000/98000 = 50 %

Cevap

ΔK/K = 50 %

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 27,94 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,75·9,81·15,5) = 15,1 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 3700·15,1/2000 = 27,94 m/s

Cevap

v1 = 27,94 m/s
(100,6 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 0,2013 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(0,9/2π)² = 0,2013 m

Cevap

L = 0,2013 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,05743 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/0,8 = 7,854 rad/s

Zaman için çözün

0,9 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,9) = 0,451 rad
t = 0,451/7,854 = 0,05743 s

Cevap

t = 0,05743 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: L = 0,7999 m

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Dalga boyu

λ = v/f = 343/1072 = 0,32 m

Uzunluk

L = nλ/2 = 5·0,32/2 = 0,7999 m

Cevap

L = 0,7999 m
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: y2 = 12,77 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Saçak aralığı

Δy = λL/d = 532 × 10⁻⁹·3/(0,25 × 10⁻³) = 6,384 mm

2. saçak

y2 = 2·6,384 = 12,77 mm

Cevap

y2 = 12,77 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics