Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?33,33

120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 120 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
AB: 29 m/s35 m

A topu 35 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 29 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.

H = 35 mv0B = 29 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
5,5 kg3 kg

5,5 kg ve 3 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 5,5 kgm2 = 3 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 2 kg1 kgθ = 25°

25° eğimli bir rampadaki 2 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 1 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Rampa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 1 kgθ = 25°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 16 m/s70°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 16 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
6 mv0​ = 36 m/s45°x = ?

Bir top yer seviyesinden 36 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. İnerken 6 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 36 m/sθ = 45°hroof = 6 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = 25°merkezev = ?

280 m yarıçaplı bir viraj 25° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 280 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,3 m10 m/svtop​ = ?

1,3 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,4 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 10 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,4 kgr = 1,3 mvbottom = 10 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 19 mμ = 0,15

Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 19 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 40°μ = 0,15d = 19 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 4,5 mμ = 0,3k = 1000 N/m

0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 3 mL = 4,5 mμ = 0,3k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kg4 m/s2 kg

4 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 1 kgm2 = 2 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1100 kg17 m/s1300 kg10 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 17 m/s hızla doğuya giden 1100 kg’lık bir otomobil, 10 m/s hızla kuzeye giden 1300 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1100 kgv1 = 17 m/s (E)m2 = 1300 kgv2 = 10 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
2,3 kgk = 130 N/mA = 17 cmx = 5 cm

k = 130 N/m olan bir yaydaki 2,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 17 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 2,3 kgk = 130 N/mA = 17 cmx = 5 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
4 kgk = 20 N/mA = 8 cm

k = 20 N/m olan bir yaya bağlı 4 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 4 kgk = 20 N/mA = 8 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 6 cmf = −30 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 30 cm olan ince bir ıraksak merceğin 6 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).

do = 6 cmf = −30 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 633 nmθ3​ = ?

633 nm dalga boylu ışık, milimetrede 300 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 3. mertebe maksimumunun açısını, θ3, bulun.

N = 300 mm⁻¹λ = 633 nmm = 3
θ3 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 7,407 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/4,5 = 7,407 s

Cevap

t = 7,407 s
2.Kinematik

Cevap: t = 1,207 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Karşılaşma zamanı

Yukarısı pozitif, yer y = 0.

35 − ½g·t² = 29·t − ½g·t² → t = 35/29 = 1,207 s

Cevap

t = 1,207 s
3.Newton yasaları

Cevap: T = 38,09 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (5,5 − 3)·9,81/(5,5 + 3) = 2,885 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 3·(9,81 + 2,885) = 38,09 N

Cevap

T = 38,09 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 9,304 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 9,81 N
m₁·g·sin θ = 8,292 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N

Sistemin ivmesi

a = (9,81 − 8,292 − 0)/3 = 0,5061 m/s²

Asılı kütleden ip gerilmesi

m2·g − T = m2·a → T = 1·(9,81 − 0,5061) = 9,304 N

Cevap

T = 9,304 N
5.Eğik atış

Cevap: x = 16,77 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 16·cos 70° = 5,472 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 70° = 15,04 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·15,04/9,81 = 3,065 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 5,472·3,065 = 16,77 m

Cevap

x = 16,77 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 125,8 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 25,46 m/s, vy = 25,46 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

6 = 25,46·t − 4,905·t²
t = (25,46 + √(25,46² − 2·9,81·6))/9,81 = 4,942 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 25,46·4,942 = 125,8 m

Cevap

x = 125,8 m
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 35,79 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(280·9,81·tan 25°) = 35,79 m/s

Cevap

v = 35,79 m/s
(128,8 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 39,02 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 10² − 4·9,81·1,3 = 48,99 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,4·48,99/1,3 − 1,4·9,81 = 39,02 N

Cevap

Ttop = 39,02 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 14,03 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·19·(0,6428 − 0,15·0,766)) = 14,03 m/s

Cevap

v = 14,03 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 5,69 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 4,905·(3 − 0,3·4,5) = 8,093 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,65) = 5,69 m/s

Cevap

v = 5,69 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = −1,333 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1 − 2)/(1 + 2)·4 = −1,333 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 2)·4 = 2,667 m/s

Cevap

v′1 = −1,333 m/s

Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 9,489 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1100·17 = 18700 kg·m/s
py = 1300·10 = 13000 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 22775/2400 = 9,489 m/s

Cevap

v′ = 9,489 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,222 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(130/2,3) = 7,518 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 7,518·√(0,17² − 0,05²) = 1,222 m/s

Cevap

v = 1,222 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,064 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(20/4) = 2,236 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·20·0,08² = 0,064 J

Cevap

E = 0,064 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: m = 0,8333

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−30) − 1/6
di = −5 cm
FF6 cmf = −30 cm

Büyütme

m = −di/do = −(−5)/6 = 0,8333

Cevap

m = 0,8333
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ3 = 34,73 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/300 mm = 3,333 × 10⁻⁶ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 3·633 × 10⁻⁹/(3,333 × 10⁻⁶) = 0,5697
θ = 34,73°

Cevap

θ3 = 34,73°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics