Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 2,75 m/s²s = 1300 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1300 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 2,75 m/s²s = 1300 m
v = m/s
2.KinematikZor
v₀ = 15 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 15 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
40 kg40°F = 200 Nμ = 0,2

40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 200 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 40 kgF = 200 Nθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 5 kg4 kgθ = 30°

30° eğimli bir rampadaki 5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 4 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 4 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?55°R = 105 m

Bir top düz zeminden yatayın 55° üstünde atılıyor ve 105 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 55°R = 105 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 15 mv0​ = 11 m/s50°α = ?

Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 11 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 11 m/sθ = 50°h = 15 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
L = 1,7 m35°

1,7 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 35° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.

L = 1,7 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
R = 2 mh = ?

Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 2 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?

R = 2 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
54 km/h3°1200 kg

Kütlesi 1200 kg olan bir otomobil 3° eğimli bir yokuşu sabit 54 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 800 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 1200 kgθ = 3°Fr = 800 Nv = 54 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
h = 1 mL = 5 mμ = 0,1k = 5000 N/m

10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 10 kgh = 1 mL = 5 mμ = 0,1k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
800 kg12 m/s700 kg

12 m/s hızla giden 800 kg’lık bir otomobil, duran 700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 800 kgv1 = 12 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
28 m/s9 m/s

0,55 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 9 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,55 kgvin = 28 m/svout = 9 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,05 s

k = 50 N/m olan bir yaydaki 1,1 kg’lık kütle pozitif yönde 11 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,05 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 1,1 kgk = 50 N/mA = 11 cmt = 0,05 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
4 kgk = 320 N/mA = 4 cm

k = 320 N/m olan bir yaya bağlı 4 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 4 kgk = 320 N/mA = 4 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = 1 mn = 1

Bir ucu kapalı bir boru, 1 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.

v = 343 m/sn = 1L = 1 m
f1 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
f1​ = 5 cmf2​ = 15 cm15 cm10 cm

İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 10 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 5 cm olan 1. mercek ve f₂ = 15 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 15 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).

f1 = 5 cmf2 = 15 cms = 10 cmdo = 15 cm
di2 = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 84,56 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·2,75·1300) = 84,56 m/s

Cevap

v = 84,56 m/s
(304,4 km/h)
2.Kinematik

Cevap: hmax = 51,47 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m

Yerden yükseklik

hmax = 40 + 11,47 = 51,47 m

Cevap

hmax = 51,47 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,511 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 200·sin 40° = 263,8 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 153,2 − 52,77
a = 100,4/40 = 2,511 m/s²

Cevap

a = 2,511 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 37,42 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 39,24 N
m₁·g·sin θ = 24,52 N
μ·m₁·g·cos θ = 10,62 N

Sistemin ivmesi

a = (39,24 − 24,52 − 10,62)/9 = 0,455 m/s²

Asılı kütleden ip gerilmesi

m2·g − T = m2·a → T = 4·(9,81 − 0,455) = 37,42 N

Cevap

T = 37,42 N
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 33,11 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·105/sin 110°) = 33,11 m/s

Cevap

v0 = 33,11 m/s
6.Eğik atış

Cevap: α = 69,7 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 11·cos 50° = 7,071 m/s
vy0 = 11·sin 50° = 8,426 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(8,426² + 2·9,81·15) = 19,11 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 19,11/7,071 → α = 69,7°

Cevap

α = 69,7°
7.Dairesel hareket

Cevap: T = 2,367 s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1,7·sin 35° = 0,9751 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,9751·9,81·tan 35°) = 2,588 m/s

Periyot

T = 2π·r/v = 2π·0,9751/2,588 = 2,367 s

Cevap

T = 2,367 s
8.Dairesel hareket

Cevap: hmin = 5 m

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki koşul

m·g = m·v²/R → v² = g·R

Enerjinin korunumu

g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·2 = 5 m

Cevap

hmin = 5 m
9.İş ve enerji

Cevap: P = 21,24 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 3° = 616,1 N
F = 616,1 + 800 = 1416 N

Güç

v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1416·15 = 21241 W = 21,24 kW

Cevap

P = 21,24 kW
10.İş ve enerji

Cevap: x = 14,01 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 98,1·(1 − 0,1·5) = 49,05 J

En büyük sıkışma

½kx² = 49,05 → x = √(2·49,05/5000) = 0,1401 m = 14,01 cm

Cevap

x = 14,01 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 26880 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 800·12/1500 = 6,4 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·800·12² = 57600 J
Kafter = ½·1500·6,4² = 30720 J

Kaybolan enerji

ΔK = 57600 − 30720 = 26880 J

Cevap

ΔK = 26880 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 2035 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,55·(9 + 28) = 20,35 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 20,35/0,01 = 2035 N

Cevap

Favg = 2035 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = 10,38 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(50/1,1) = 6,742 rad/s
ω·t = 6,742·0,05 = 0,3371 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 11·cos(0,3371) = 10,38 cm

Cevap

x = 10,38 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,256 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(320/4) = 8,944 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·320·0,04² = 0,256 J

Cevap

E = 0,256 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f1 = 85,75 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Bu modun dalga boyu

λ = 4L/n = 4·1/1 = 4 m

Frekans

f = v/λ = 343/4 = 85,75 Hz

Cevap

f1 = 85,75 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di2 = −3 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

1. merceğin görüntüsü

1/di1 = 1/5 − 1/15 → di1 = 7,5 cm

2. mercek için cisim

do2 = 10 − 7,5 = 2,5 cm

Son görüntü

1/di2 = 1/15 − 1/2,5 → di2 = −3 cm

Cevap

di2 = −3 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics