Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1300 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 2,75 m/s²s = 1300 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 15 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 200 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 40 kgF = 200 Nθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
30° eğimli bir rampadaki 5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 4 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 4 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 55° üstünde atılıyor ve 105 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 55°R = 105 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 11 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 11 m/sθ = 50°h = 15 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
1,7 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 35° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 1,7 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 2 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 2 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1200 kg olan bir otomobil 3° eğimli bir yokuşu sabit 54 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 800 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 10 kgh = 1 mL = 5 mμ = 0,1k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 m/s hızla giden 800 kg’lık bir otomobil, duran 700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 800 kgv1 = 12 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,55 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 9 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,55 kgvin = 28 m/svout = 9 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 50 N/m olan bir yaydaki 1,1 kg’lık kütle pozitif yönde 11 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,05 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,1 kgk = 50 N/mA = 11 cmt = 0,05 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 320 N/m olan bir yaya bağlı 4 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 4 kgk = 320 N/mA = 4 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 1 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 1 m
f1 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 10 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 5 cm olan 1. mercek ve f₂ = 15 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 15 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 5 cmf2 = 15 cms = 10 cmdo = 15 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 84,56 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·2,75·1300) = 84,56 m/s
Cevap
v = 84,56 m/s
(304,4 km/h)
2.Kinematik
Cevap: hmax = 51,47 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m
Yerden yükseklik
hmax = 40 + 11,47 = 51,47 m
Cevap
hmax = 51,47 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,511 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 200·sin 40° = 263,8 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 153,2 − 52,77
a = 100,4/40 = 2,511 m/s²
Cevap
a = 2,511 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 37,42 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 39,24 N
m₁·g·sin θ = 24,52 N
μ·m₁·g·cos θ = 10,62 N
Sistemin ivmesi
a = (39,24 − 24,52 − 10,62)/9 = 0,455 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 4·(9,81 − 0,455) = 37,42 N
Cevap
T = 37,42 N
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 33,11 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·105/sin 110°) = 33,11 m/s
Cevap
v0 = 33,11 m/s
6.Eğik atış
Cevap: α = 69,7 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 11·cos 50° = 7,071 m/s
vy0 = 11·sin 50° = 8,426 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(8,426² + 2·9,81·15) = 19,11 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 19,11/7,071 → α = 69,7°
Cevap
α = 69,7°
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 2,367 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,7·sin 35° = 0,9751 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,9751·9,81·tan 35°) = 2,588 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,9751/2,588 = 2,367 s
Cevap
T = 2,367 s
8.Dairesel hareket
Cevap: hmin = 5 m
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·2 = 5 m
Cevap
hmin = 5 m
9.İş ve enerji
Cevap: P = 21,24 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 3° = 616,1 N
F = 616,1 + 800 = 1416 N
Güç
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1416·15 = 21241 W = 21,24 kW
Cevap
P = 21,24 kW
10.İş ve enerji
Cevap: x = 14,01 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(1 − 0,1·5) = 49,05 J
En büyük sıkışma
½kx² = 49,05 → x = √(2·49,05/5000) = 0,1401 m = 14,01 cm
Cevap
x = 14,01 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 26880 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 800·12/1500 = 6,4 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·800·12² = 57600 J
Kafter = ½·1500·6,4² = 30720 J
Kaybolan enerji
ΔK = 57600 − 30720 = 26880 J
Cevap
ΔK = 26880 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 2035 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,55·(9 + 28) = 20,35 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 20,35/0,01 = 2035 N
Cevap
Favg = 2035 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 10,38 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(50/1,1) = 6,742 rad/s
ω·t = 6,742·0,05 = 0,3371 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 11·cos(0,3371) = 10,38 cm
Cevap
x = 10,38 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,256 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(320/4) = 8,944 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·320·0,04² = 0,256 J
Cevap
E = 0,256 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 85,75 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·1/1 = 4 m
Frekans
f = v/λ = 343/4 = 85,75 Hz
Cevap
f1 = 85,75 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = −3 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.