Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,7 s10

36 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,7 s’dir; ardından otomobil 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 36 km/htr = 0,7 sa = −6,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 2,8 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 2,8 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
9 kg4,5 kg

9 kg ve 4,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 9 kgm2 = 4,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 15°blokv₀ = 7 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 7 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 7 m/sθ = 15°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
54 my = ?v0​ = 26 m/s40°

Bir top düz zeminden 26 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 54 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 26 m/sθ = 40°x = 54 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 25 mv0​ = 29 m/s50°menzil

Bir top 25 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 29 m/sθ = 50°h = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
θ = 15°merkezev = ?

150 m yarıçaplı bir viraj 15° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 150 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,8 mv = ?

0,8 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 0,8 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
25°d = 8 mμ = 0,15

0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimde 8 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 0,5 kgθ = 25°μ = 0,15d = 8 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 2000 N/m35°μ = 0,252 kg

35° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 2 kg olan bir bloğa karşı 15 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 2 kgk = 2000 N/mx = 15 cmθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2,5 kg2 m/s5 kg

2 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 2,5 kgm2 = 5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
12 m/s5 m/s

0,15 kg’lık bir top bir duvara 12 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,15 kgvin = 12 m/svout = 5 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
1,6 kgk = 430 N/mA = 5 cmx = 2 cm

k = 430 N/m olan bir yaydaki 1,6 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 5 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 1,6 kgk = 430 N/mA = 5 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 280 N/mA = 18 cmx = 10 cm

k = 280 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 18 cm genlikle salınıyor. Dengeden 10 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 280 N/mA = 18 cmx = 10 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 8 cmf = −5 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 5 cm olan ince bir ıraksak merceğin 8 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).

do = 8 cmf = −5 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 650 nma = 0,2 mmL = 1 m

650 nm dalga boylu ışık, 0,2 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 1 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).

λ = 650 nma = 0,2 mmL = 1 m
w = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 14,69 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 10·0,7 = 7 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 10²/(2·6,5) = 7,692 m

Toplam

d = 7 + 7,692 = 14,69 m

Cevap

d = 14,69 m
2.Kinematik

Cevap: d = 35,65 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(2,8 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 960,4 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·960,4))/(2·4,905) = 2,696 s

Derinlik

d = ½·9,81·2,696² = 35,65 m

Cevap

d = 35,65 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 3,27 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (9 − 4,5)·9,81/(9 + 4,5) = 3,27 m/s²

Cevap

a = 3,27 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 4,992 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 15° + 0,25·cos 15°) = 4,908 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 7²/(2·4,908) = 4,992 m

Cevap

d = 4,992 m
5.Eğik atış

Cevap: y = 9,256 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 26·cos 40° = 19,92 m/s
t = x/vx = 54/19,92 = 2,711 s

O andaki yükseklik

y = 16,71·2,711 − ½·9,81·2,711² = 9,256 m

Cevap

y = 9,256 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 5,462 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 29·cos 50° = 18,64 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 50° = 22,22 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 25 + 22,22·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (22,22 + √(493,5 + 490,5))/9,81 = 5,462 s

Cevap

t = 5,462 s
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 19,86 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(150·9,81·tan 15°) = 19,86 m/s

Cevap

v = 19,86 m/s
(71,48 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 2,801 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,8) = 2,801 m/s

Cevap

vmin = 2,801 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 5,335 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 4,905·0,9063 = 4,445 N
F = μN = 0,15·4,445 = 0,6668 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 0,6668·8 = 5,335 J

Cevap

Wf = 5,335 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 1,473 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 15 cm = 0,15 m
½kx² = ½·2000·0,15² = 22,5 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 22,5/(19,62·(0,5736 + 0,25·0,8192)) = 1,473 m

Cevap

d = 1,473 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 1,333 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (2,5 − 5)/(2,5 + 5)·2 = −0,6667 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 5)·2 = 1,333 m/s

Cevap

v′2 = 1,333 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 2,55 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,15·(5 + 12) = 2,55 N·s

Cevap

J = 2,55 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,7512 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(430/1,6) = 16,39 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 16,39·√(0,05² − 0,02²) = 0,7512 m/s

Cevap

v = 0,7512 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 3,136 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·280·0,18² = 4,536 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·280·0,1² = 1,4 J

Kinetik enerji

K = 4,536 − 1,4 = 3,136 J

Cevap

K = 3,136 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = −3,077 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−5) − 1/8
di = −3,077 cm
FF8 cmf = −5 cm

Işın şeması

sanal, cisimle aynı tarafta

Cevap

di = −3,077 cm
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: w = 6,5 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

İlk karanlık saçak

y₁ = λL/a = 650 × 10⁻⁹·1/(0,2 × 10⁻³) = 3,25 mm

Merkezi maksimumun genişliği

w = 2y₁ = 6,5 mm

Cevap

w = 6,5 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics