Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 180 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 2300 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 180 km/hs = 2300 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 10 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
8 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 8 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 7,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 7,5 m/sθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 16 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde, 16 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 16 m/sθ = 30°x = 16 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 25 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 20 m/sθ = 30°h = 25 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,9 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 45° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 1,9 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
270 m yarıçaplı bir viraj 12° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,25’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 270 mθ = 12°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 40° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 2 kgL = 1 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 1 kgh = 3 mL = 4 mμ = 0,15k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
22 m/s hızla giden 1300 kg’lık bir otomobil, duran 1100 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1300 kgv1 = 22 m/sm2 = 1100 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 30 m/s hızla çarpıyor ve 9 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 30 m/svout = 9 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 180 N/m olan bir yaydaki 0,9 kg’lık kütle pozitif yönde 12 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,05 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 0,9 kgk = 180 N/mA = 12 cmt = 1,05 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 300 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 8 cm genlikle salınıyor. Dengeden 3 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 300 N/mA = 8 cmx = 3 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 1,5 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 300 m/s ile yayılır. 2. harmonik frekansını, f2, bulun.
v = 300 m/sn = 2L = 1,5 m
f2 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, 0,05 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 3 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).
λ = 600 nma = 0,05 mmL = 3 m
w = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 0,5435 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v = 180/3,6 = 50 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 50²/(2·2300) = 0,5435 m/s²
Cevap
a = 0,5435 m/s²
2.Kinematik
Cevap: t = 3,694 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−30 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 30 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (10 + √(10² + 2·9,81·30))/9,81 = 3,694 s
Cevap
t = 3,694 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,257 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 30° + 0,25·cos 30°) = 7,029 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 7,5²/(2·7,029) = 4,001 m
Cevap
d = 4,001 m
5.Eğik atış
Cevap: y = 2,698 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 16·cos 30° = 13,86 m/s
t = x/vx = 16/13,86 = 1,155 s
O andaki yükseklik
y = 8·1,155 − ½·9,81·1,155² = 2,698 m
Cevap
y = 2,698 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 60,56 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 20·cos 30° = 17,32 m/s
vy = v0·sin θ = 20·sin 30° = 10 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 25 + 10·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10 + √(100 + 490,5))/9,81 = 3,496 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 17,32·3,496 = 60,56 m
Cevap
x = 60,56 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 3,63 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,9·sin 45° = 1,344 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(1,344·9,81·tan 45°) = 3,63 m/s
Cevap
v = 3,63 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 35,97 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(270·9,81·0,4524/0,9262) = 35,97 m/s
Cevap
vmax = 35,97 m/s
(129,5 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: T = 28,8 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 40°) = 4,59 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·4,59/1 = 28,8 N
Cevap
T = 28,8 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 28,8 N.
10.İş ve enerji
Cevap: x = 15,34 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 9,81·(3 − 0,15·4) = 23,54 J
En büyük sıkışma
½kx² = 23,54 → x = √(2·23,54/2000) = 0,1534 m = 15,34 cm
Cevap
x = 15,34 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 144192 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1300·22/2400 = 11,92 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1300·22² = 314600 J
Kafter = ½·2400·11,92² = 170408 J
Kaybolan enerji
ΔK = 314600 − 170408 = 144192 J
Cevap
ΔK = 144192 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1170 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(9 + 30) = 11,7 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 11,7/0,01 = 1170 N
Cevap
Favg = 1170 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = −7,841 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(180/0,9) = 14,14 rad/s
ω·t = 14,14·1,05 = 14,85 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 12·cos(14,85) = −7,841 cm
Cevap
x = −7,841 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 0,825 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·300·0,08² = 0,96 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·300·0,03² = 0,135 J
Kinetik enerji
K = 0,96 − 0,135 = 0,825 J
Cevap
K = 0,825 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f2 = 200 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1,5/2 = 1,5 m
Frekans
f = v/λ = 300/1,5 = 200 Hz
Cevap
f2 = 200 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: w = 72 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …