Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
80 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 80 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 4,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 4,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
13 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 13 kgθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 20° eğimli bir rampada 11 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 11 m/sθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 16 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 17 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 17 m/sθ = 30°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
1,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 15° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 1,5 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
1,2 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,7 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 9 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 1,7 kgr = 1,2 mvbottom = 9 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,05 kg olan bir top konuyor ve yay 3 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,05 kgk = 1000 N/mx = 3 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 1 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 1 kgμ = 0,2d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
20 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 3 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 20 gM = 5 kgh = 3 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,5 kg’lık bir top bir duvara 25 m/s hızla çarpıyor ve 7 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,5 kgvin = 25 m/svout = 7 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 2,1 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 2,1 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 460 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 460 N/mA = 6 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, gliserin içinde (n = 1,47) su (n = 1,33) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
n1 = 1,47n2 = 1,33
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,5 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1 m uzaklıkta. Komşu aydınlık saçaklar arasındaki aralığı, Δy, bulun.
λ = 532 nmd = 0,5 mmL = 1 m
Δy = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,938 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 22,22/4,5 = 4,938 s
Cevap
t = 4,938 s
2.Kinematik
Cevap: d = 81 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(4,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1475 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1475))/(2·4,905) = 4,064 s
Derinlik
d = ½·9,81·4,064² = 81 m
Cevap
d = 81 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,216 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 20° + 0,3·cos 20°) = 6,121 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 11²/(2·6,121) = 9,884 m
Cevap
d = 9,884 m
5.Eğik atış
Cevap: t = 2,825 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 16·cos 60° = 8 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 60° = 13,86 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·13,86/9,81 = 2,825 s
Cevap
t = 2,825 s
6.Eğik atış
Cevap: H = 53,68 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 17·sin 30° = 8,5 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 8,5²/(2·9,81) = 3,682 m
Yerden yükseklik
H = 50 + 3,682 = 53,68 m
Cevap
H = 53,68 m
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 2,415 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,5·sin 15° = 0,3882 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,3882·9,81·tan 15°) = 1,01 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,3882/1,01 = 2,415 s
Cevap
T = 2,415 s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 31,37 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 9² − 4·9,81·1,2 = 33,91 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,7·33,91/1,2 − 1,7·9,81 = 31,37 N
Cevap
Ttop = 31,37 N
9.İş ve enerji
Cevap: h = 0,9174 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 3 cm = 0,03 m
½kx² = ½·1000·0,03² = 0,45 J
Yükseklik
m·g = 0,05·9,81 = 0,4905 N
h = ½kx²/(mg) = 0,45/0,4905 = 0,9174 m
Cevap
h = 0,9174 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 1,981 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 9,81·1 = 9,81 J
μ·m₁g·d = 0,2·19,62·1 = 3,924 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 5,886 → v = √(2·5,886/3) = 1,981 m/s
Cevap
v = 1,981 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 192,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,03) = 0,7672 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 5)·0,7672/0,02 = 192,6 m/s
Cevap
v = 192,6 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1600 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,5·(7 + 25) = 16 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 16/0,01 = 1600 N
Cevap
Favg = 1600 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 1,096 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,1/2π)² = 1,096 m
Cevap
L = 1,096 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,828 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(460/0,2) = 47,96 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·460·0,06² = 0,828 J
Cevap
E = 0,828 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 64,79 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,33/1,47 = 0,9048
Kritik açı
θc = arcsin(0,9048) = 64,79°
Cevap
θc = 64,79°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: Δy = 1,064 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …