Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?22,22

80 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 80 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 4,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 4,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 35°a = ?m = 13 kg

13 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 13 kgθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 20°blokv₀ = 11 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 20° eğimli bir rampada 11 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 11 m/sθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = 16 m/s60°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 16 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 17 m/s30°H = ?

Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 17 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 17 m/sθ = 30°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
L = 1,5 m15°

1,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 15° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.

L = 1,5 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 m9 m/svtop​ = ?

1,2 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,7 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 9 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,7 kgr = 1,2 mvbottom = 9 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
0,05 kgk = 1000 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,05 kg olan bir top konuyor ve yay 3 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,05 kgk = 1000 N/mx = 3 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
2 kg1 kgμ = 0,2d = 1 m

Kütlesi 2 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 1 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 1 kgμ = 0,2d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kgv = ?20 gh = 3 cm

20 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 3 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 20 gM = 5 kgh = 3 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
25 m/s7 m/s

0,5 kg’lık bir top bir duvara 25 m/s hızla çarpıyor ve 7 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,5 kgvin = 25 m/svout = 7 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 2,1 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 2,1 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,2 kgk = 460 N/mA = 6 cm

k = 460 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 460 N/mA = 6 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
θc = ?90°gliserin, n1​ = 1,47su, n2​ = 1,33

Işık, gliserin içinde (n = 1,47) su (n = 1,33) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.

n1 = 1,47n2 = 1,33
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 532 nmd = 0,5 mmL = 1 m

532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,5 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1 m uzaklıkta. Komşu aydınlık saçaklar arasındaki aralığı, Δy, bulun.

λ = 532 nmd = 0,5 mmL = 1 m
Δy = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 4,938 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 22,22/4,5 = 4,938 s

Cevap

t = 4,938 s
2.Kinematik

Cevap: d = 81 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(4,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1475 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1475))/(2·4,905) = 4,064 s

Derinlik

d = ½·9,81·4,064² = 81 m

Cevap

d = 81 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 3,216 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 35° − 0,3·cos 35°) = 9,81·(0,5736 − 0,2457) = 3,216 m/s²

Cevap

a = 3,216 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 9,884 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 20° + 0,3·cos 20°) = 6,121 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 11²/(2·6,121) = 9,884 m

Cevap

d = 9,884 m
5.Eğik atış

Cevap: t = 2,825 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 16·cos 60° = 8 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 60° = 13,86 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·13,86/9,81 = 2,825 s

Cevap

t = 2,825 s
6.Eğik atış

Cevap: H = 53,68 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 17·sin 30° = 8,5 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 8,5²/(2·9,81) = 3,682 m

Yerden yükseklik

H = 50 + 3,682 = 53,68 m

Cevap

H = 53,68 m
7.Dairesel hareket

Cevap: T = 2,415 s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1,5·sin 15° = 0,3882 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,3882·9,81·tan 15°) = 1,01 m/s

Periyot

T = 2π·r/v = 2π·0,3882/1,01 = 2,415 s

Cevap

T = 2,415 s
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 31,37 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 9² − 4·9,81·1,2 = 33,91 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,7·33,91/1,2 − 1,7·9,81 = 31,37 N

Cevap

Ttop = 31,37 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,9174 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 3 cm = 0,03 m
½kx² = ½·1000·0,03² = 0,45 J

Yükseklik

m·g = 0,05·9,81 = 0,4905 N
h = ½kx²/(mg) = 0,45/0,4905 = 0,9174 m

Cevap

h = 0,9174 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 1,981 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Açığa çıkan ve kaybolan enerji

m₂g·d = 9,81·1 = 9,81 J
μ·m₁g·d = 0,2·19,62·1 = 3,924 J

İki bloğun kinetik enerjisi

½(m₁ + m₂)v² = 5,886 → v = √(2·5,886/3) = 1,981 m/s

Cevap

v = 1,981 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 192,6 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,03) = 0,7672 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 5)·0,7672/0,02 = 192,6 m/s

Cevap

v = 192,6 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 1600 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,5·(7 + 25) = 16 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 16/0,01 = 1600 N

Cevap

Favg = 1600 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 1,096 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,1/2π)² = 1,096 m

Cevap

L = 1,096 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,828 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(460/0,2) = 47,96 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·460·0,06² = 0,828 J

Cevap

E = 0,828 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θc = 64,79 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

90°’de kırılma

sin θc = n₂/n₁ = 1,33/1,47 = 0,9048

Kritik açı

θc = arcsin(0,9048) = 64,79°

Cevap

θc = 64,79°
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: Δy = 1,064 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Saçak aralığı

Δy = λL/d = 532 × 10⁻⁹·1/(0,5 × 10⁻³) = 1,064 mm

Cevap

Δy = 1,064 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics