Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 54 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 5 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
13 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 13 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üstünde atılıyor ve 90 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 20°R = 90 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m’lik bir uçurumun tepesinden 16 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 16 m/sθ = 35°h = 20 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 150 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 150 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
2 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 3,4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 1 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 2 kgh = 3,4 mR = 1 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 80 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,7’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 80 km/hμ = 0,7g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir araba, 3 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 12 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 2 kgh = 12 mR = 3 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 5 kgm2 = 0,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,5 kg’lık bir top bir duvara 11 m/s hızla çarpıyor ve 15 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,5 kgvin = 11 m/svout = 15 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,6 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 0,98 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,6 mT = 0,98 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 360 N/m olan bir yaya bağlı 2,1 kg’lık bir kütle denge konumundan 16 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 2,1 kgk = 360 N/mA = 16 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
5 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 5 cm olan ince bir ıraksak merceğin 60 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).
ho = 5 cmdo = 60 cmf = −5 cm
hi = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
650 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.
λ = 650 nmd = 0,3 mmL = 2 mm = 2
y2 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 20,45 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·5,5) = 20,45 m
Cevap
s = 20,45 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,592 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−20 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 20 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,592 s
Cevap
t = 2,592 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,781 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·90/sin 40°) = 37,06 m/s
Cevap
v0 = 37,06 m/s
6.Eğik atış
Cevap: α = 59,02 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 16·cos 35° = 13,11 m/s
vy0 = 16·sin 35° = 9,177 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(9,177² + 2·9,81·20) = 21,83 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 21,83/13,11 → α = 59,02°
Cevap
α = 59,02°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 34,31 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·150) = 34,31 m/s
Cevap
vmax = 34,31 m/s (123,5 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 35,32 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(3,4 − 2·1) = 27,47 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 2·27,47/1 − 19,62 = 35,32 N
Cevap
Ntop = 35,32 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 35,96 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 80/3,6 = 22,22 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 22,22²/(2·0,7·9,81) = 35,96 m
Cevap
d = 35,96 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 58,86 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(12 − 6) = 117,7 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
N = mv²/R − mg = 2·117,7/3 − 19,62 = 58,86 N
Cevap
N = 58,86 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 2,455 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 0,5)/(5 + 0,5)·3 = 2,455 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 0,5)·3 = 5,455 m/s
Cevap
v′1 = 2,455 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 13 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,5·(15 + 11) = 13 N·s
Cevap
J = 13 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 24,66 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,6/0,98² = 24,66 m/s²
Cevap
g = 24,66 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 27,43 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(360/2,1) = 13,09 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,16·13,09² = 27,43 m/s²
Cevap
amax = 27,43 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: hi = 0,3846 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−5) − 1/60
di = −4,615 cm
Büyütme ve boy
m = −(−4,615)/60 = 0,07692
hi = 0,07692·5 = 0,3846 cm
Cevap
hi = 0,3846 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y2 = 8,667 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …