Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)3,704 s27,78

100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 100 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
AB: 27 m/s40 m

A topu 40 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 27 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.

H = 40 mv0B = 27 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
3,5 kg3 kg

3,5 kg ve 3 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 3 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 20°blokv₀ = 11 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 20° eğimli bir rampada 11 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 11 m/sθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?55°R = 135 m

Bir top düz zeminden yatayın 55° üstünde atılıyor ve 135 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 55°R = 135 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 40 mv0​ = 11 m/s20°α = ?

Bir top 40 m’lik bir uçurumun tepesinden 11 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 11 m/sθ = 20°h = 40 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,9 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,9 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 2,9 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
r = 1,1 mv = 4 m/s

1,1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,3 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,3 kgr = 1,1 mv = 4 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
30°d = 18 mμ = 0,2

Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Eğim boyunca 18 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 30°μ = 0,2d = 18 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mR = 1 mN = ?

Kütlesi 10 kg olan bir araba, 1 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 3 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 10 kgh = 3 mR = 1 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg3 m/s1,5 kg

3 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 1,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
900 kgv1​ = ?1400 kg

900 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1400 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 9 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 900 kgm2 = 1400 kgd = 9 mμ = 0,5g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,1 mT = 3,42 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,1 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 3,42 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 1,1 mT = 3,42 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?4

Bir cisim 2 s periyot ve 8 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 4 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 2 sA = 8 cmx = 4 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
θc = ?90°gliserin, n1​ = 1,47hava, n2​ = 1,00

Işık, gliserin içinde (n = 1,47) hava (n = 1,00) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.

n1 = 1,47n2 = 1,00
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 500 nma = 0,2 mm

500 nm dalga boylu ışık, 0,2 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 1. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ1, bulun.

λ = 500 nma = 0,2 mmm = 1
θ1 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 51,44 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·7,5) = 51,44 m

Cevap

s = 51,44 m
2.Kinematik

Cevap: t = 1,481 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Karşılaşma zamanı

Yukarısı pozitif, yer y = 0.

40 − ½g·t² = 27·t − ½g·t² → t = 40/27 = 1,481 s

Cevap

t = 1,481 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,7546 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (3,5 − 3)·9,81/(3,5 + 3) = 0,7546 m/s²

Cevap

a = 0,7546 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 11,64 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 20° + 0,2·cos 20°) = 5,199 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 11²/(2·5,199) = 11,64 m

Cevap

d = 11,64 m
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 37,54 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·135/sin 110°) = 37,54 m/s

Cevap

v0 = 37,54 m/s
6.Eğik atış

Cevap: α = 69,91 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 11·cos 20° = 10,34 m/s
vy0 = 11·sin 20° = 3,762 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(3,762² + 2·9,81·40) = 28,27 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 28,27/10,34 → α = 69,91°

Cevap

α = 69,91°
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 32,07 rpm

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,3·2,9)) = 3,358 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 32,07 rpm

Cevap

n = 32,07 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 7,307 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,3·9,81 + 0,3·4²/1,1 = 2,943 + 4,364 = 7,307 N

Cevap

T = 7,307 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 10,74 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·18·(0,5 − 0,2·0,866)) = 10,74 m/s

Cevap

v = 10,74 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: N = 98,1 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(3 − 2) = 19,62 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
N = mv²/R − mg = 10·19,62/1 − 98,1 = 98,1 N

Cevap

N = 98,1 N

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 4,615 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 1,5)/(5 + 1,5)·3 = 1,615 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 1,5)·3 = 4,615 m/s

Cevap

v′2 = 4,615 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 24,01 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,5·9,81·9) = 9,396 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2300·9,396/900 = 24,01 m/s

Cevap

v1 = 24,01 m/s
(86,45 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 3,713 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,1/3,42² = 3,713 m/s²

Cevap

g = 3,713 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,1667 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/2 = 3,142 rad/s

Zaman için çözün

0,5 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,5) = 0,5236 rad
t = 0,5236/3,142 = 0,1667 s

Cevap

t = 0,1667 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θc = 42,86 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

90°’de kırılma

sin θc = n₂/n₁ = 1,00/1,47 = 0,6803

Kritik açı

θc = arcsin(0,6803) = 42,86°

Cevap

θc = 42,86°
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ1 = 0,1432 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Karanlık saçak koşulu

sin θ = mλ/a = 0,0025
θ = 0,1432°

Cevap

θ1 = 0,1432°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics