Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 2 m/s²otomobil27 m/s

Sabit 27 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 27 m/sapolice = 2 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)12 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 12 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 23 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1,5 m/s²t1 = 12 st2 = 23 sa3 = −4 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg35°F = 40 Nμ = 0,2

15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 40 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 15 kgF = 40 Nθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 5 kg5 kgθ = 40°

40° eğimli bir rampadaki 5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 5 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 22 m/s20°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 22 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 55 mv0​ = 31 m/s35°H = ?

Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 31 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 31 m/sθ = 35°h = 55 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 20 mvmax​ = ?

Bir otomobil, 20 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?

r = 20 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,3 mv = 6 m/s

1,3 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,5 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,5 kgr = 1,3 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
72 km/h8°2000 kg

Kütlesi 2000 kg olan bir otomobil 8° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 450 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 2000 kgθ = 8°Fr = 450 Nv = 72 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
h = 13 mR = 5 mv = ?

Kütlesi 1 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 13 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.

m = 1 kgh = 13 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 kg76 m/s4 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 27 m/s hızla giden 12 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 8 kg’lık parça 76 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 12 kgu = 27 m/sm1 = 8 kgv′1 = 76 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
20 m/s8 m/s

0,3 kg’lık bir top bir duvara 20 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,3 kgvin = 20 m/svout = 8 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
3,1 kgk = 380 N/mA = 14 cmx = 7 cm

k = 380 N/m olan bir yaydaki 3,1 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 7 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 3,1 kgk = 380 N/mA = 14 cmx = 7 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,4 kgk = 410 N/mA = 6 cm

k = 410 N/m olan bir yaya bağlı 2,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 2,4 kgk = 410 N/mA = 6 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
P4 × 65 dB

Bir makine, belirli bir noktada 65 dB ses düzeyi veriyor. 4 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.

β1 = 65 dBn = 4
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
θa​ = ?n1​ = 1,55n2​ = 1,47n0​ = 1,00

Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,55, kılıfı n₂ = 1,47’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.

n1 = 1,55n2 = 1,47n0 = 1,00
θa = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 729 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·27/2 = 27 s

Yol

d = v·t = 27·27 = 729 m

Cevap

d = 729 m

O anda polis arabası 2v = 54 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: s = 562,5 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1,5·12 = 18 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1,5·12² = 108 m
s2 = 18·23 = 414 m
s3 = 18²/(2·4) = 40,5 m

Toplam mesafe

s = 108 + 414 + 40,5 = 562,5 m

Cevap

s = 562,5 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,5283 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 40·sin 35° = 124,2 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 32,77 − 24,84
a = 7,925/15 = 0,5283 m/s²

Cevap

a = 0,5283 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 1,376 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 49,05 N
m₁·g·sin θ = 31,53 N
μ·m₁·g·cos θ = 3,757 N

Sistemin ivmesi

a = (49,05 − 31,53 − 3,757)/10 = 1,376 m/s²

Cevap

a = 1,376 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: x = 31,71 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 22·cos 20° = 20,67 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 20° = 7,524 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·7,524/9,81 = 1,534 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 20,67·1,534 = 31,71 m

Cevap

x = 31,71 m
6.Eğik atış

Cevap: H = 71,11 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 31·sin 35° = 17,78 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 17,78²/(2·9,81) = 16,11 m

Yerden yükseklik

H = 55 + 16,11 = 71,11 m

Cevap

H = 71,11 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 14,01 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Normal kuvvet sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·20) = 14,01 m/s

Cevap

vmax = 14,01 m/s
(50,43 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 18,75 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,5·9,81 + 0,5·6²/1,3 = 4,905 + 13,85 = 18,75 N

Cevap

T = 18,75 N
9.İş ve enerji

Cevap: P = 63,61 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 8° = 2731 N
F = 2731 + 450 = 3181 N

Güç

v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 3181·20 = 63612 W = 63,61 kW

Cevap

P = 63,61 kW
10.İş ve enerji

Cevap: v = 7,672 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(13 − 10) = 58,86 m²/s²
v = 7,672 m/s

Cevap

v = 7,672 m/s

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = −71 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Önceki momentum

p = M·u = 12·27 = 324 kg·m/s

Sonraki momentum

324 = 8·76 + 4·v′2
v′2 = (324 − 608)/4 = −71 m/s

Cevap

v′2 = −71 m/s

Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 8,4 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,3·(8 + 20) = 8,4 N·s

Cevap

J = 8,4 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,342 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(380/3,1) = 11,07 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 11,07·√(0,14² − 0,07²) = 1,342 m/s

Cevap

v = 1,342 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 10,25 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(410/2,4) = 13,07 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,06·13,07² = 10,25 m/s²

Cevap

amax = 10,25 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β = 71,02 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Toplam şiddet

I = 4·I₁

Seviye

β = 65 + 10·log₁₀(4) = 71,02 dB

Cevap

β = 71,02 dB
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θa = 29,44 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Kılıftaki kritik açı

sin θc = 1,47/1,55 = 0,9484 → θc = 71,51°

Sayısal açıklık

NA = √(1,55² − 1,47²) = 0,4915

Kabul açısı

θa = arcsin(0,4915) = 29,44°

Cevap

θa = 29,44°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics