Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 27 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.
vcar = 27 m/sapolice = 2 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 12 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 23 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1,5 m/s²t1 = 12 st2 = 23 sa3 = −4 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 40 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 40 Nθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
40° eğimli bir rampadaki 5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 5 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 22 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 31 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 31 m/sθ = 35°h = 55 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil, 20 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?
r = 20 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,3 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,5 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,5 kgr = 1,3 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2000 kg olan bir otomobil 8° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 450 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
Kütlesi 1 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 13 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.
m = 1 kgh = 13 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 27 m/s hızla giden 12 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 8 kg’lık parça 76 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 12 kgu = 27 m/sm1 = 8 kgv′1 = 76 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 20 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 20 m/svout = 8 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 380 N/m olan bir yaydaki 3,1 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 7 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 3,1 kgk = 380 N/mA = 14 cmx = 7 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 410 N/m olan bir yaya bağlı 2,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 2,4 kgk = 410 N/mA = 6 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir makine, belirli bir noktada 65 dB ses düzeyi veriyor. 4 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.
β1 = 65 dBn = 4
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,55, kılıfı n₂ = 1,47’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,55n2 = 1,47n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 729 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·27/2 = 27 s
Yol
d = v·t = 27·27 = 729 m
Cevap
d = 729 m
O anda polis arabası 2v = 54 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: s = 562,5 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1,5·12 = 18 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1,5·12² = 108 m
s2 = 18·23 = 414 m
s3 = 18²/(2·4) = 40,5 m
Toplam mesafe
s = 108 + 414 + 40,5 = 562,5 m
Cevap
s = 562,5 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5283 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 40·sin 35° = 124,2 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 32,77 − 24,84
a = 7,925/15 = 0,5283 m/s²
Cevap
a = 0,5283 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 1,376 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 49,05 N
m₁·g·sin θ = 31,53 N
μ·m₁·g·cos θ = 3,757 N
Sistemin ivmesi
a = (49,05 − 31,53 − 3,757)/10 = 1,376 m/s²
Cevap
a = 1,376 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: x = 31,71 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 22·cos 20° = 20,67 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 20° = 7,524 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·7,524/9,81 = 1,534 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 20,67·1,534 = 31,71 m
Cevap
x = 31,71 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 71,11 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 31·sin 35° = 17,78 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 17,78²/(2·9,81) = 16,11 m
Yerden yükseklik
H = 55 + 16,11 = 71,11 m
Cevap
H = 71,11 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 14,01 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Normal kuvvet sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·20) = 14,01 m/s
Cevap
vmax = 14,01 m/s
(50,43 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 18,75 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,5·9,81 + 0,5·6²/1,3 = 4,905 + 13,85 = 18,75 N
Cevap
T = 18,75 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 63,61 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 8° = 2731 N
F = 2731 + 450 = 3181 N
Güç
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 3181·20 = 63612 W = 63,61 kW
Cevap
P = 63,61 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,672 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(13 − 10) = 58,86 m²/s²
v = 7,672 m/s
Cevap
v = 7,672 m/s
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −71 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 12·27 = 324 kg·m/s
Sonraki momentum
324 = 8·76 + 4·v′2
v′2 = (324 − 608)/4 = −71 m/s
Cevap
v′2 = −71 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 8,4 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(8 + 20) = 8,4 N·s
Cevap
J = 8,4 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 1,342 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(380/3,1) = 11,07 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 11,07·√(0,14² − 0,07²) = 1,342 m/s
Cevap
v = 1,342 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 10,25 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(410/2,4) = 13,07 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,06·13,07² = 10,25 m/s²
Cevap
amax = 10,25 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 71,02 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Toplam şiddet
I = 4·I₁
Seviye
β = 65 + 10·log₁₀(4) = 71,02 dB
Cevap
β = 71,02 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θa = 29,44 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.