Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 21 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 3 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 21 m/sapolice = 3 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
A topu 25 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 27 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 25 mv0B = 27 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
14 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 14 kgθ = 45°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 5 m/sθ = 15°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üstünde atılıyor ve 130 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 25°R = 130 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 29 m/sθ = 25°h = 35 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,6 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 15° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 1,6 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,3 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,3 kgr = 1,5 mv = 5,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 500 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,05 kg olan bir top konuyor ve yay 4 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,05 kgk = 500 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 10 kgh = 4,5 mL = 3 mμ = 0,1k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 25 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 4 kgh = 25 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
12 g’lık bir mermi, 1,8 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 20° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 4,5 kgL = 1,8 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 250 N/m olan bir yaydaki 2,8 kg’lık kütle pozitif yönde 7 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,05 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 2,8 kgk = 250 N/mA = 7 cmt = 0,05 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 3,7 s periyot ve 20 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 6 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 3,7 sA = 20 cmx = 6 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,6 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 0,6 m
f1 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
405 nm dalga boylu ışık, milimetrede 600 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 3. mertebe maksimumunun açısını, θ3, bulun.
N = 600 mm⁻¹λ = 405 nmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 14 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·21/3 = 14 s
Cevap
t = 14 s
O anda polis arabası 2v = 42 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: y = 20,79 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
25 − ½g·t² = 27·t − ½g·t² → t = 25/27 = 0,9259 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 27·0,9259 − ½·9,81·0,9259² = 20,79 m
Cevap
y = 20,79 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 6,243 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,3·cos 15°) = 5,382 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 5²/(2·5,382) = 2,323 m
Cevap
d = 2,323 m
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 40,8 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·130/sin 50°) = 40,8 m/s
Cevap
v0 = 40,8 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 110,3 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 29·cos 25° = 26,28 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 25° = 12,26 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 35 + 12,26·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (12,26 + √(150,2 + 686,7))/9,81 = 4,198 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 26,28·4,198 = 110,3 m
Cevap
x = 110,3 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 1,043 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,6·sin 15° = 0,4141 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,4141·9,81·tan 15°) = 1,043 m/s
Cevap
v = 1,043 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 8,993 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,3·9,81 + 0,3·5,5²/1,5 = 2,943 + 6,05 = 8,993 N
Cevap
T = 8,993 N
9.İş ve enerji
Cevap: h = 0,8155 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·500·0,04² = 0,4 J
Yükseklik
m·g = 0,05·9,81 = 0,4905 N
h = ½kx²/(mg) = 0,4/0,4905 = 0,8155 m
Cevap
h = 0,8155 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 9,078 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(4,5 − 0,1·3) = 412 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,2) = 9,078 m/s
Cevap
v = 9,078 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 592,8 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,25) = 2,215 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 4)·2,215/0,015 = 592,8 m/s
Cevap
v = 592,8 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 548,7 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,8·(1 − cos 20°) = 0,1086 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1086) = 1,459 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 4,512·1,459/0,012 = 548,7 m/s
Cevap
v = 548,7 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 6,233 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(250/2,8) = 9,449 rad/s
ω·t = 9,449·0,05 = 0,4725 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 7·cos(0,4725) = 6,233 cm
Cevap
x = 6,233 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,1794 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/3,7 = 1,698 rad/s
Zaman için çözün
0,3 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,3) = 0,3047 rad
t = 0,3047/1,698 = 0,1794 s
Cevap
t = 0,1794 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 142,9 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,6/1 = 2,4 m
Frekans
f = v/λ = 343/2,4 = 142,9 Hz
Cevap
f1 = 142,9 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ3 = 46,8 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …