Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 120 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 5 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 13 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 5 st2 = 13 sa3 = −2,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 15° üstünde bir halatla 150 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 150 Nθ = 15°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 70 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 8 kg’lık bloğu çekiyor; 2 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 8 kgF = 70 Nμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 30°h = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 35 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 35 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 1,5 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1200 kg olan bir otomobil 2° eğimli bir yokuşu sabit 90 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 550 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 4 mL = 3 mμ = 0,15k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
25 m/s hızla giden 800 kg’lık bir otomobil, duran 500 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 800 kgv1 = 25 m/sm2 = 500 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
8 g’lık bir mermi, 1,8 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 25° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 2 kgL = 1,8 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 90 N/m olan bir yaydaki 3,4 kg’lık kütle pozitif yönde 6 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,2 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3,4 kgk = 90 N/mA = 6 cmt = 1,2 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 200 N/m olan bir yaya bağlı 3 kg’lık bir kütle denge konumundan 17 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 3 kgk = 200 N/mA = 17 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru için 4. harmonik frekansının 1055 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.
v = 343 m/sn = 4f4 = 1055 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 16 cm olan çukur aynanın 4 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 4 cmR = 16 cm
m =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 8,333 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/4 = 8,333 s
Cevap
t = 8,333 s
2.Kinematik
Cevap: t = 22 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·5 = 10 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 10/2,5 = 4 s
Toplam süre
t = 5 + 13 + 4 = 22 s
Cevap
t = 22 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 7,854 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 150·sin 15° = 108,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 144,9 − 27,08
a = 117,8/15 = 7,854 m/s²
Cevap
a = 7,854 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 6,019 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 60° = 16 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 60° = 27,71 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·27,71/9,81 = 5,65 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16·5,65 = 90,4 m
Cevap
x = 90,4 m
6.Eğik atış
Cevap: t = 3,799 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 30° = 27,71 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 30° = 16 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 10 + 16·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16 + √(256 + 196,2))/9,81 = 3,799 s
Cevap
t = 3,799 s
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 10,15 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·35) = 10,15 m/s
Cevap
vmax = 10,15 m/s (36,54 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 3,836 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,5) = 3,836 m/s
Cevap
vmin = 3,836 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: P = 24,02 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 2° = 410,8 N
F = 410,8 + 550 = 960,8 N
Güç
v = 90/3,6 = 25 m/s
P = F·v = 960,8·25 = 24021 W = 24,02 kW
Cevap
P = 24,02 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 8,346 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(4 − 0,15·3) = 87,06 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,55) = 8,346 m/s
Cevap
v = 8,346 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 96154 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 800·25/1300 = 15,38 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·800·25² = 250000 J
Kafter = ½·1300·15,38² = 153846 J
Kaybolan enerji
ΔK = 250000 − 153846 = 96154 J
Cevap
ΔK = 96154 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 456,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,8·(1 − cos 25°) = 0,1686 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1686) = 1,819 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,008·1,819/0,008 = 456,6 m/s
Cevap
v = 456,6 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,03365 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(90/3,4) = 5,145 rad/s
ω·t = 5,145·1,2 = 6,174 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,06·5,145·sin(6,174) = 0,03365 m/s
Cevap
v = 0,03365 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 11,33 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(200/3) = 8,165 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,17·8,165² = 11,33 m/s²
Cevap
amax = 11,33 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,6502 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 343/1055 = 0,3251 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 4·0,3251/2 = 0,6502 m
Cevap
L = 0,6502 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 2
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.