Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
45 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,3 s’dir; ardından otomobil 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 45 km/htr = 1,3 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 1,6 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 1,6 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
3 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 3 kgθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
35° eğimli bir rampadaki 1,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 6,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 6,5 kgθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 30 m/s hızla atılıyor ve 45 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 30 m/sR = 45 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 19 m/sθ = 15°h = 45 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil, 65 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?
r = 65 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1 kgr = 0,6 mv = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 10 kg olan bir top, 2 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 90° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 10 kgL = 2 mθ = 90°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 1 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 4,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 4,5 mR = 1 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
15 m/s hızla giden 1200 kg’lık bir otomobil, duran 1900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1200 kgv1 = 15 m/sm2 = 1900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
12 g’lık bir mermi, 1,2 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 3,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 25° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 3,5 kgL = 1,2 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,3 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 1,44 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,3 mT = 1,44 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 40 N/m olan bir yaya bağlı 0,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 13 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 0,5 kgk = 40 N/mA = 13 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, elmas içinde (n = 2,42) kron cam (n = 1,50) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
n1 = 2,42n2 = 1,50
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,52, kılıfı n₂ = 1,51’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,52n2 = 1,51n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 27,41 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 12,5·1,3 = 16,25 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 12,5²/(2·7) = 11,16 m
Toplam
d = 16,25 + 11,16 = 27,41 m
Cevap
d = 27,41 m
2.Kinematik
Cevap: d = 12,01 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(1,6 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 548,8 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·548,8))/(2·4,905) = 1,565 s
Derinlik
d = ½·9,81·1,565² = 12,01 m
Cevap
d = 12,01 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5897 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 63,77 N
m₁·g·sin θ = 8,44 N
μ·m₁·g·cos θ = 2,411 N
Sistemin ivmesi
a = (63,77 − 8,44 − 2,411)/8 = 6,614 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 6,5·(9,81 − 6,614) = 20,77 N
Cevap
T = 20,77 N
5.Eğik atış
Cevap: θ = 14,69 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·45/30² = 0,4905
Açı
2θ = 29,37° → θ = 14,69°
Cevap
θ = 14,69°
Diğer çözüm 90° − θ = 75,31°.
6.Eğik atış
Cevap: x = 65,54 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 19·cos 15° = 18,35 m/s
vy = v0·sin θ = 19·sin 15° = 4,918 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 45 + 4,918·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,918 + √(24,18 + 882,9))/9,81 = 3,571 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 18,35·3,571 = 65,54 m
Cevap
x = 65,54 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 25,25 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Normal kuvvet sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·65) = 25,25 m/s
Cevap
vmax = 25,25 m/s
(90,91 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 130,2 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1·9,81 + 1·8,5²/0,6 = 9,81 + 120,4 = 130,2 N
Cevap
T = 130,2 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 294,3 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·2·(1 − cos 90°) = 39,24 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·39,24/2 = 294,3 N
Cevap
T = 294,3 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 294,3 N.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 19,62 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4,5 − 2) = 49,05 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·49,05/1 − 4,905 = 19,62 N
Cevap
N = 19,62 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 82742 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1200·15/3100 = 5,806 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1200·15² = 135000 J
Kafter = ½·3100·5,806² = 52258 J
Kaybolan enerji
ΔK = 135000 − 52258 = 82742 J
Cevap
ΔK = 82742 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 434,7 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,2·(1 − cos 25°) = 0,1124 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1124) = 1,485 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 3,512·1,485/0,012 = 434,7 m/s
Cevap
v = 434,7 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 24,75 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,3/1,44² = 24,75 m/s²
Cevap
g = 24,75 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 1,163 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(40/0,5) = 8,944 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,13·8,944 = 1,163 m/s
Cevap
vmax = 1,163 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 38,3 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,50/2,42 = 0,6198
Kritik açı
θc = arcsin(0,6198) = 38,3°
Cevap
θc = 38,3°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θa = 10,02 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.