Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,5 s’dir; ardından otomobil 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 54 km/htr = 0,5 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 13 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
10 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 80 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 10 kgF = 80 Nθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 4,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 4,5 kgm2 = 4 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 10 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m’lik bir uçurumun tepesinden 15 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 15 m/sθ = 55°h = 10 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
1,7 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 50° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 1,7 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 2 kgr = 0,5 mvbottom = 11,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1500 kg olan bir otomobil 6° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 550 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
Kütlesi 20 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 135 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 2 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
5 m/s hızla giden 500 kg’lık bir otomobil, duran 2000 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 500 kgv1 = 5 m/sm2 = 2000 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 12 m/s hızla çarpıyor ve 12 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 12 m/svout = 12 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,4 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 3,86 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,4 mT = 3,86 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
250 m/s hızla giden 10 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 2 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 800 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 10 gv = 250 m/sM = 2 kgk = 800 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip için 2. harmonik frekansının 360 Hz olması gerekir; üzerinde dalgalar 180 m/s ile yayılır. Uzunluğunu, L, bulun.
v = 180 m/sn = 2f2 = 360 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Duran bir park sensörü, 20 m/s ile uzaklaşan bir arabaya doğru 25 kHz’lik ultrason gönderiyor. Sensöre geri dönen yankının frekansını, f″, bulun (ses sürati 343 m/s).
f = 25 kHzu = 20 m/sv = 343 m/s
f″ = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 32,5 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 15·0,5 = 7,5 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 15²/(2·4,5) = 25 m
Toplam
d = 7,5 + 25 = 32,5 m
Cevap
d = 32,5 m
2.Kinematik
Cevap: t = 4,473 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−40 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 40 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (13 + √(13² + 2·9,81·40))/9,81 = 4,473 s
Cevap
t = 4,473 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,509 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 98,1 − 80·sin 35° = 52,21 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 65,53 − 10,44
a = 55,09/10 = 5,509 m/s²
Cevap
a = 5,509 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 3,578 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 10·cos 45° = 7,071 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 45° = 7,071 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 7,071²/(2·9,81) = 2,548 m
Cevap
H = 2,548 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 17,7 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 15·sin 55° = 12,29 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 12,29²/(2·9,81) = 7,695 m
Yerden yükseklik
H = 10 + 7,695 = 17,7 m
Cevap
H = 17,7 m
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 2,097 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,7·sin 50° = 1,302 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(1,302·9,81·tan 50°) = 3,902 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·1,302/3,902 = 2,097 s
Cevap
T = 2,097 s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 430,9 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11,5² − 4·9,81·0,5 = 112,6 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·112,6/0,5 − 2·9,81 = 430,9 N
Cevap
Ttop = 430,9 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 41,76 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 6° = 1538 N
F = 1538 + 550 = 2088 N
Güç
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 2088·20 = 41763 W = 41,76 kW
Cevap
P = 41,76 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 2,254 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 82,92 N
μ·mg·cos θ = 26,67 N
İş–enerji
½mv² = (135 − 109,6)·2 = 50,82 J
v = √(2·50,82/20) = 2,254 m/s
Cevap
v = 2,254 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 5000 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 500·5/2500 = 1 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·500·5² = 6250 J
Kafter = ½·2500·1² = 1250 J
Kaybolan enerji
ΔK = 6250 − 1250 = 5000 J
Cevap
ΔK = 5000 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1680 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(12 + 12) = 8,4 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 8,4/0,005 = 1680 N
Cevap
Favg = 1680 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 3,709 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,4/3,86² = 3,709 m/s²
Cevap
g = 3,709 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 6,234 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,01·250/2,01 = 1,244 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(800/2,01) = 19,95 rad/s
Genlik
A = V/ω = 1,244/19,95 = 0,06234 m = 6,234 cm
Cevap
A = 6,234 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,5 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 180/360 = 0,5 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 2·0,5/2 = 0,5 m
Cevap
L = 0,5 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f″ = 22245 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.