Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 5 m/s²otomobil20 m/s

Sabit 20 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 20 m/sapolice = 5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 11 m/s15 m

Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 11 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 11 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 25°a = ?m = 20 kg

20 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 20 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 5 kg3,5 kgsürtünme yok

Yatay bir masa üzerindeki 5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 3,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
100 my = ?v0​ = 40 m/s25°

Bir top düz zeminden 40 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 100 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 40 m/sθ = 25°x = 100 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 15 mv0​ = 20 m/s20°v = ?

Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 20 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.

v₀ = 20 m/sθ = 20°h = 15 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
θ = ?merkeze90 km/h

Bir yol mühendisi otomobillerin 230 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 90 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.

r = 230 mv = 90 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
r = 1,1 mv = 6,5 m/s

1,1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,3 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,3 kgr = 1,1 mv = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 8 mμ = 0,25

Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 8 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 40°μ = 0,25d = 8 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
k = 800 N/m15°μ = 0,21 kg

15° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 800 N/m olan bir yay, kütlesi 1 kg olan bir bloğa karşı 12 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 1 kgk = 800 N/mx = 12 cmθ = 15°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kg9 m/s2,5 kg

9 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 4,5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1400 kgv1​ = ?800 kg

1400 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 800 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 8,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1400 kgm2 = 800 kgd = 8,5 mμ = 0,6g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 2,2 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 2,2 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 2,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 320 N/mA = 5 cmx = 1 cm

k = 320 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 5 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 1 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.

k = 320 N/mA = 5 cmx = 1 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FF1,5 cmdo​ = 20 cmf = 30 cm

1,5 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 30 cm olan ince bir yakınsak merceğin 20 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).

ho = 1,5 cmdo = 20 cmf = 30 cm
hi = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 450 nmθ

Bir kırınım ağının milimetrede 500 çizgisi vardır. 450 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?

N = 500 mm⁻¹λ = 450 nm
mmax =

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 160 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·20/5 = 8 s

Yol

d = v·t = 20·8 = 160 m

Cevap

d = 160 m

O anda polis arabası 2v = 40 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 3,199 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−15 = 11·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 11·t − 15 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (11 + √(11² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,199 s

Cevap

t = 3,199 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,812 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 25° − 0,15·cos 25°) = 9,81·(0,4226 − 0,1359) = 2,812 m/s²

Cevap

a = 2,812 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 4,039 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (34,34 − 0)/8,5 = 4,039 m/s²

Cevap

a = 4,039 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 9,309 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 40·cos 25° = 36,25 m/s
t = x/vx = 100/36,25 = 2,758 s

O andaki yükseklik

y = 16,9·2,758 − ½·9,81·2,758² = 9,309 m

Cevap

y = 9,309 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: v = 26,35 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 20·cos 20° = 18,79 m/s
vy0 = 20·sin 20° = 6,84 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(6,84² + 2·9,81·15) = 18,47 m/s

Çarpma hızı

v = √(18,79² + 18,47²) = 26,35 m/s

Cevap

v = 26,35 m/s

Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.

7.Dairesel hareket

Cevap: θ = 15,48 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Birimler

v = 90/3,6 = 25 m/s

Eğim açısı

tan θ = v²/(r·g) = 25²/(230·9,81) = 0,277
θ = 15,48°

Cevap

θ = 15,48°
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 62,68 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,3·9,81 + 1,3·6,5²/1,1 = 12,75 + 49,93 = 62,68 N

Cevap

T = 62,68 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 8,416 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·8·(0,6428 − 0,25·0,766)) = 8,416 m/s

Cevap

v = 8,416 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: d = 1,299 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 12 cm = 0,12 m
½kx² = ½·800·0,12² = 5,76 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 1·9,81 = 9,81 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 5,76/(9,81·(0,2588 + 0,2·0,9659)) = 1,299 m

Cevap

d = 1,299 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 2,571 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (4,5 − 2,5)/(4,5 + 2,5)·9 = 2,571 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 2,5)·9 = 11,57 m/s

Cevap

v′1 = 2,571 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 15,72 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,6·9,81·8,5) = 10 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2200·10/1400 = 15,72 m/s

Cevap

v1 = 15,72 m/s
(56,59 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,975 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(2,2/9,81) = 2,975 s

Cevap

T = 2,975 s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: U = 0,016 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·320·0,05² = 0,4 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·320·0,01² = 0,016 J

Cevap

U = 0,016 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: hi = 4,5 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/30 − 1/20
di = −60 cm
FF20 cmf = 30 cm

Büyütme ve boy

m = −(−60)/20 = 3
hi = 3·1,5 = 4,5 cm

Cevap

hi = 4,5 cm
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: mmax = 4

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/500 mm = 2 µm

En yüksek mertebe

m ≤ d/λ = 2 µm/0,45 µm = 4,444 → mmax = 4

Cevap

mmax = 4

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics