Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 36 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1 s boyunca 38 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 38 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kutu, yatayla 15° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 35 kgθ = 15°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8,5 kgm2 = 4 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 28 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 35 m/sθ = 40°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 85 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 85 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,4 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,4 kgr = 1,5 mv = 5,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1500 kg olan bir otomobil 4° eğimli bir yokuşu sabit 54 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 400 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
Kütlesi 5 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 5 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 5 kgμ = 0,2d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 8 m/s hızla giden 18 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 9 kg’lık parça 56 m/s hızla ileri devam ediyor. 9 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 18 kgu = 8 m/sm1 = 9 kgv′1 = 56 m/sm2 = 9 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1600 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1800 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 14 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,75. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
k = 330 N/m olan bir yaydaki 2,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 8 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 2,3 kgk = 330 N/mA = 14 cmx = 8 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 2,8 s periyot ve 7 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 2,1 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 2,8 sA = 7 cmx = 2,1 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir makine, belirli bir noktada 75 dB ses düzeyi veriyor. 3 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.
β1 = 75 dBn = 3
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, 0,08 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 3. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ3, bulun.
λ = 600 nma = 0,08 mmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 11,11 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·4,5) = 11,11 m
Cevap
s = 11,11 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 92,6 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 38·1 = 38 m/s
h₁ = ½·38·1² = 19 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 38²/(2·9,81) = 73,6 m
hmax = 19 + 73,6 = 92,6 m
Cevap
hmax = 92,6 m
3.Newton yasaları
Cevap: F = 122 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 88,87 + 33,17 = 122 N
Cevap
F = 122 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 33,35 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 28·cos 70° = 9,577 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 70° = 26,31 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·26,31/9,81 = 5,364 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 9,577·5,364 = 51,37 m
Cevap
x = 51,37 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 143,4 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 35·cos 40° = 26,81 m/s
vy = v0·sin θ = 35·sin 40° = 22,5 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 20 + 22,5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (22,5 + √(506,1 + 392,4))/9,81 = 5,349 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 26,81·5,349 = 143,4 m
Cevap
x = 143,4 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 25,83 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·85) = 25,83 m/s
Cevap
vmax = 25,83 m/s (92,98 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 41,97 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,4·9,81 + 1,4·5,5²/1,5 = 13,73 + 28,23 = 41,97 N
Cevap
T = 41,97 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 21,4 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 4° = 1026 N
F = 1026 + 400 = 1426 N
Güç
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1426·15 = 21397 W = 21,4 kW
Cevap
P = 21,4 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 2,801 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 49,05·1 = 49,05 J
μ·m₁g·d = 0,2·49,05·1 = 9,81 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 39,24 → v = √(2·39,24/10) = 2,801 m/s
Cevap
v = 2,801 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −40 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 18·8 = 144 kg·m/s
Sonraki momentum
144 = 9·56 + 9·v′2
v′2 = (144 − 504)/9 = −40 m/s
Cevap
v′2 = −40 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 30,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(330/2,3) = 11,98 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 11,98·√(0,14² − 0,08²) = 1,376 m/s
Cevap
v = 1,376 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,1358 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/2,8 = 2,244 rad/s
Zaman için çözün
0,3 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,3) = 0,3047 rad
t = 0,3047/2,244 = 0,1358 s
Cevap
t = 0,1358 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 79,77 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Toplam şiddet
I = 3·I₁
Seviye
β = 75 + 10·log₁₀(3) = 79,77 dB
Cevap
β = 79,77 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ3 = 1,289 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …