Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 200 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1900 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 200 km/hs = 1900 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 4,7 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 4,7 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
11 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 11 kgθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 20° eğimli bir rampada 3 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 3 m/sθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 36 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 53 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 36 m/sθ = 45°x = 53 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m’lik bir uçurumun tepesinden 31 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 31 m/sθ = 65°h = 20 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 50 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 50 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,5 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 1,5 kgr = 1 mvbottom = 11 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 100 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 100 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 1 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 2,8 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 2,8 mR = 1 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 1,5 kgm2 = 4 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 12 m/s hızla doğuya giden 1500 kg’lık bir otomobil, 22 m/s hızla kuzeye giden 800 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1500 kgv1 = 12 m/s (E)m2 = 800 kgv2 = 22 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 20 N/m olan bir yaydaki 3,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 9 cm genlikle salınıyor. Dengeden 8 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 3,2 kgk = 20 N/mA = 9 cmx = 8 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 70 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 19 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 8 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.
k = 70 N/mA = 19 cmx = 8 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 0,5 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 180 m/s ile yayılır. 4. harmonik frekansını, f4, bulun.
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v = 200/3,6 = 55,56 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 55,56²/(2·1900) = 0,8122 m/s²
Cevap
a = 0,8122 m/s²
2.Kinematik
Cevap: d = 95,85 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(4,7 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1612 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1612))/(2·4,905) = 4,421 s
Derinlik
d = ½·9,81·4,421² = 95,85 m
Cevap
d = 95,85 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,051 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 20° + 0,1·cos 20°) = 4,277 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 3²/(2·4,277) = 1,052 m
Cevap
d = 1,052 m
5.Eğik atış
Cevap: y = 31,74 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 36·cos 45° = 25,46 m/s
t = x/vx = 53/25,46 = 2,082 s
O andaki yükseklik
y = 25,46·2,082 − ½·9,81·2,082² = 31,74 m
Cevap
y = 31,74 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: H = 60,23 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 31·sin 65° = 28,1 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 28,1²/(2·9,81) = 40,23 m
Yerden yükseklik
H = 20 + 40,23 = 60,23 m
Cevap
H = 60,23 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 19,81 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·50) = 19,81 m/s
Cevap
vmax = 19,81 m/s (71,31 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 107,9 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11² − 4·9,81·1 = 81,76 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,5·81,76/1 − 1,5·9,81 = 107,9 N
Cevap
Ttop = 107,9 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 78,65 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 100/3,6 = 27,78 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 27,78²/(2·0,5·9,81) = 78,65 m
Cevap
d = 78,65 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 2,943 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(2,8 − 2) = 15,7 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·15,7/1 − 4,905 = 2,943 N
Cevap
N = 2,943 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −1,818 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1,5 − 4)/(1,5 + 4)·4 = −1,818 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 4)·4 = 2,182 m/s
Cevap
v′1 = −1,818 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 44,36 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1500·12 = 18000 kg·m/s
py = 800·22 = 17600 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,9778 → θ = 44,36°
Cevap
θ = 44,36°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,1031 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(20/3,2) = 2,5 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 2,5·√(0,09² − 0,08²) = 0,1031 m/s
Cevap
v = 0,1031 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: U = 0,224 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·70·0,19² = 1,264 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·70·0,08² = 0,224 J
Cevap
U = 0,224 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f4 = 720 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,5/4 = 0,25 m
Frekans
f = v/λ = 180/0,25 = 720 Hz
Cevap
f4 = 720 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: NA = 0,1741
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.