Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 60 km/ha = −5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1 s boyunca 20 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 20 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 6,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 14 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 6,5 m/sd = 14 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 50° üstünde atılıyor ve 10 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 50°R = 10 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 31 m/sθ = 55°h = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 250 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 90 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 250 mv = 90 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 0,9 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 0,9 kgr = 1 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 6 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,15d = 6 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 4 kgh = 1 mL = 1,5 mμ = 0,3k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 33 m/s hızla giden 5 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 1 kg’lık parça 76 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 5 kgu = 33 m/sm1 = 1 kgv′1 = 76 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 12 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 18 m/svout = 12 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 130 N/m olan bir yaydaki 1,3 kg’lık kütle pozitif yönde 15 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,2 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,3 kgk = 130 N/mA = 15 cmt = 1,2 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 80 N/m olan bir yaya bağlı 3,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 3,9 kgk = 80 N/mA = 8 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,75 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 7. harmonik frekansını, f7, bulun.
v = 343 m/sn = 7L = 0,75 m
f7 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 5. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y5, bulun.
λ = 633 nmd = 0,3 mmL = 1 mm = 5
y5 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 3,333 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 16,67/5 = 3,333 s
Cevap
t = 3,333 s
2.Kinematik
Cevap: hmax = 30,39 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 20·1 = 20 m/s
h₁ = ½·20·1² = 10 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 20²/(2·9,81) = 20,39 m
hmax = 10 + 20,39 = 30,39 m
Cevap
hmax = 30,39 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,1538
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 6,5²/(2·14) = 1,509 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,509/9,81 = 0,1538
Cevap
μ = 0,1538
4.Newton yasaları
Cevap: a = 4,671 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·10/sin 100°) = 9,981 m/s
Cevap
v0 = 9,981 m/s
6.Eğik atış
Cevap: t = 5,872 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 31·cos 55° = 17,78 m/s
vy = v0·sin θ = 31·sin 55° = 25,39 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 20 + 25,39·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (25,39 + √(644,8 + 392,4))/9,81 = 5,872 s
Cevap
t = 5,872 s
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 14,3 °
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Birimler
v = 90/3,6 = 25 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 25²/(250·9,81) = 0,2548
θ = 14,3°
Cevap
θ = 14,3°
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 20,88 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 8,5² − 4·9,81·1 = 33,01 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,9·33,01/1 − 0,9·9,81 = 20,88 N
Cevap
Ttop = 20,88 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 6,601 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·6·(0,5 − 0,15·0,866)) = 6,601 m/s
Cevap
v = 6,601 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: x = 9,291 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(1 − 0,3·1,5) = 21,58 J
En büyük sıkışma
½kx² = 21,58 → x = √(2·21,58/5000) = 0,09291 m = 9,291 cm
Cevap
x = 9,291 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 22,25 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 5·33 = 165 kg·m/s
Sonraki momentum
165 = 1·76 + 4·v′2
v′2 = (165 − 76)/4 = 22,25 m/s
Cevap
v′2 = 22,25 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1050 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(12 + 18) = 10,5 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 10,5/0,01 = 1050 N
Cevap
Favg = 1050 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 12,66 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(130/1,3) = 10 rad/s
ω·t = 10·1,2 = 12 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 15·cos(12) = 12,66 cm
Cevap
x = 12,66 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 1,641 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(80/3,9) = 4,529 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,08·4,529² = 1,641 m/s²
Cevap
amax = 1,641 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f7 = 800,3 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,75/7 = 0,4286 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,4286 = 800,3 Hz
Cevap
f7 = 800,3 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y5 = 10,55 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …