Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 54 km/ha = −3 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 20 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 20 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
8 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 8 kgθ = 45°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
30° eğimli bir rampadaki 3 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 10 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 10 kgθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 24 m/s hızla atılıyor ve 20 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 24 m/sR = 20 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 19 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. İnerken 3 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 19 m/sθ = 50°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 140 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 140 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 2,25 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 0,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.
m = 1,5 kgh = 2,25 mR = 0,5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
2,5 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 14 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 2,5 kgθ = 45°μ = 0,25d = 14 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2 kgh = 4,5 mL = 2,5 mμ = 0,1k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 0,5 kgm2 = 1 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,1 kg’lık bir top bir duvara 30 m/s hızla çarpıyor ve 18 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,1 kgvin = 30 m/svout = 18 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,2 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 60 N/m olan bir yaya bağlı 0,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 15 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 0,3 kgk = 60 N/mA = 15 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir gözlemci, 1200 Hz’lik durgun bir kaynaktan uzaklaşarak 15 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 1200 Hzv = 343 m/svo = 15 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Aralarında 0,15 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 2 m uzaktaki bir ekranda 2. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 16 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.
d = 0,15 mmL = 2 my2 = 16 mmm = 2
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 5 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 15/3 = 5 s
Cevap
t = 5 s
2.Kinematik
Cevap: t = 4,528 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−10 = 20·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 20·t − 10 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (20 + √(20² + 2·9,81·10))/9,81 = 4,528 s
Cevap
t = 4,528 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,203 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 98,1 N
m₁·g·sin θ = 14,71 N
μ·m₁·g·cos θ = 2,549 N
Sistemin ivmesi
a = (98,1 − 14,71 − 2,549)/13 = 6,218 m/s²
Cevap
a = 6,218 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: θ = 9,957 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·20/24² = 0,3406
Açı
2θ = 19,91° → θ = 9,957°
Cevap
θ = 9,957°
Diğer çözüm 90° − θ = 80,04°.
6.Eğik atış
Cevap: x = 33,52 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 12,21 m/s, vy = 14,55 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
3 = 14,55·t − 4,905·t²
t = (14,55 + √(14,55² − 2·9,81·3))/9,81 = 2,744 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 12,21·2,744 = 33,52 m
Cevap
x = 33,52 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 33,15 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·140) = 33,15 m/s
Cevap
vmax = 33,15 m/s (119,3 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Nbottom = 147,2 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·2,25 = 44,15 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R + m·g = 1,5·44,15/0,5 + 14,71 = 147,2 N
Cevap
Nbottom = 147,2 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 60,7 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 24,53·0,7071 = 17,34 N
F = μN = 0,25·17,34 = 4,335 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 4,335·14 = 60,7 J
Cevap
Wf = 60,7 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 45,66 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(4,5 − 0,1·2,5) = 83,39 J
En büyük sıkışma
½kx² = 83,39 → x = √(2·83,39/800) = 0,4566 m = 45,66 cm
Cevap
x = 45,66 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 5,333 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 1)/(0,5 + 1)·8 = −2,667 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 1)·8 = 5,333 m/s
Cevap
v′2 = 5,333 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 192 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,1·(18 + 30) = 4,8 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 4,8/0,025 = 192 N
Cevap
Favg = 192 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,198 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,2/9,81) = 2,198 s
Cevap
T = 2,198 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 30 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(60/0,3) = 14,14 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,15·14,14² = 30 m/s²
Cevap
amax = 30 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 1148 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …