Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −6 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 13 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 3,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 2,5 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 3,5 m/sd = 2,5 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 45 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 3 kg’lık bloğu çekiyor; 2 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 3 kgF = 45 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 40 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 24 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. İnerken 3 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 24 m/sθ = 45°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,9 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 15° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 1,9 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
290 m yarıçaplı bir viraj 20° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 290 mθ = 20°μs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Eğim boyunca 14 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,35d = 14 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 20 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 255 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 7 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
8 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 13 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 4,5 kgh = 13 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,15 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 13 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,15 kgvin = 18 m/svout = 13 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 380 N/m olan bir yaydaki 1 kg’lık kütle pozitif yönde 12 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,25 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1 kgk = 380 N/mA = 12 cmt = 0,25 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 190 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 4 cm genlikle salınıyor. Dengeden 3 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 190 N/mA = 4 cmx = 3 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir makine, belirli bir noktada 72 dB ses düzeyi veriyor. 8 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.
β1 = 72 dBn = 8
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Duran bir park sensörü, 10 m/s ile yaklaşan bir arabaya doğru 30 kHz’lik ultrason gönderiyor. Sensöre geri dönen yankının frekansını, f″, bulun (ses sürati 343 m/s).
f = 30 kHzu = 10 m/sv = 343 m/s
f″ = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 64,3 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·6) = 64,3 m
Cevap
s = 64,3 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 43,61 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 13²/(2·9,81) = 8,614 m
Yerden yükseklik
hmax = 35 + 8,614 = 43,61 m
Cevap
hmax = 43,61 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2497
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 3,5²/(2·2,5) = 2,45 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,45/9,81 = 0,2497
Cevap
μ = 0,2497
4.Newton yasaları
Cevap: T = 18 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: x = 141,2 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 40·cos 30° = 34,64 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 30° = 20 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·20/9,81 = 4,077 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 34,64·4,077 = 141,2 m
Cevap
x = 141,2 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 55,54 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 16,97 m/s, vy = 16,97 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
3 = 16,97·t − 4,905·t²
t = (16,97 + √(16,97² − 2·9,81·3))/9,81 = 3,273 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16,97·3,273 = 55,54 m
Cevap
x = 55,54 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 1,137 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,9·sin 15° = 0,4918 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,4918·9,81·tan 15°) = 1,137 m/s
Cevap
v = 1,137 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 50,44 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(290·9,81·0,7179/0,8029) = 50,44 m/s
Cevap
vmax = 50,44 m/s
(181,6 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: v = 7,354 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·14·(0,5 − 0,35·0,866)) = 7,354 m/s
Cevap
v = 7,354 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 9,452 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 82,92 N
μ·mg·cos θ = 44,45 N
İş–enerji
½mv² = (255 − 127,4)·7 = 893,4 J
v = √(2·893,4/20) = 9,452 m/s
Cevap
v = 9,452 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 899,9 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,13) = 1,597 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 4,5)·1,597/0,008 = 899,9 m/s
Cevap
v = 899,9 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 186 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,15·(13 + 18) = 4,65 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 4,65/0,025 = 186 N
Cevap
Favg = 186 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = 1,924 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(380/1) = 19,49 rad/s
ω·t = 19,49·0,25 = 4,873 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 12·cos(4,873) = 1,924 cm
Cevap
x = 1,924 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 0,0665 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·190·0,04² = 0,152 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·190·0,03² = 0,0855 J
Kinetik enerji
K = 0,152 − 0,0855 = 0,0665 J
Cevap
K = 0,0665 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 81,03 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Toplam şiddet
I = 8·I₁
Seviye
β = 72 + 10·log₁₀(8) = 81,03 dB
Cevap
β = 81,03 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f″ = 31802 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.