Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 1,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 900 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 1,5 m/s²s = 900 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 4 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 21 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 3 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 4 st2 = 21 sa3 = −3 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 4 m/s ilk hızla kayıyor ve 8,2 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 4 m/sd = 8,2 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7,5 kgm2 = 3 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 38 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 34 m/sθ = 40°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,3 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 20° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 1,3 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,4 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,4 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 7,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,4 kgr = 1,4 mv = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2000 kg olan bir otomobil 8° eğimli bir yokuşu sabit 36 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 350 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 1 kgh = 1 mL = 1 mμ = 0,15k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 5 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 5 gM = 2,5 kgh = 5 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 12 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 12 m/svout = 11 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 2,6 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 2,6 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 350 N/m olan bir yaya bağlı 2,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 13 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 2,9 kgk = 350 N/mA = 13 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 30 cm olan ince bir yakınsak merceğin 50 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 50 cmf = 30 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 200 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 3. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 21,1° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 200 mm⁻¹θ3 = 21,1°m = 3
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 51,96 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·1,5·900) = 51,96 m/s
Cevap
v = 51,96 m/s
(187,1 km/h)
2.Kinematik
Cevap: s = 194,7 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·4 = 8 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·2·4² = 16 m
s2 = 8·21 = 168 m
s3 = 8²/(2·3) = 10,67 m
Toplam mesafe
s = 16 + 168 + 10,67 = 194,7 m
Cevap
s = 194,7 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,09945
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 4²/(2·8,2) = 0,9756 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,9756/9,81 = 0,09945
Cevap
μ = 0,09945
4.Newton yasaları
Cevap: a = 0,7007 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 38·cos 20° = 35,71 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 20° = 13 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 13²/(2·9,81) = 8,609 m
Cevap
H = 8,609 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 131,8 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 34·cos 40° = 26,05 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 40° = 21,85 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 15 + 21,85·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (21,85 + √(477,6 + 294,3))/9,81 = 5,06 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 26,05·5,06 = 131,8 m
Cevap
x = 131,8 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 1,26 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,3·sin 20° = 0,4446 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,4446·9,81·tan 20°) = 1,26 m/s
Cevap
v = 1,26 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 20 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,4·9,81 + 0,4·7,5²/1,4 = 3,924 + 16,07 = 20 N
Cevap
T = 20 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 30,81 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 8° = 2731 N
F = 2731 + 350 = 3081 N
Güç
v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 3081·10 = 30806 W = 30,81 kW
Cevap
P = 30,81 kW
10.İş ve enerji
Cevap: x = 18,26 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 9,81·(1 − 0,15·1) = 8,338 J
En büyük sıkışma
½kx² = 8,338 → x = √(2·8,338/500) = 0,1826 m = 18,26 cm
Cevap
x = 18,26 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 496,2 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,05) = 0,9905 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 2,5)·0,9905/0,005 = 496,2 m/s
Cevap
v = 496,2 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 575 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(11 + 12) = 5,75 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 5,75/0,01 = 575 N
Cevap
Favg = 575 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 1,68 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,6/2π)² = 1,68 m
Cevap
L = 1,68 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 15,69 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(350/2,9) = 10,99 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,13·10,99² = 15,69 m/s²
Cevap
amax = 15,69 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = 75 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/30 − 1/50
di = 75 cm
Işın şeması
gerçek, merceğin öbür tarafında
Cevap
di = 75 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 600 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …