Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 16 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 95 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 5 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 10 kgm2 = 5 kgF = 95 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 55°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 5 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 16 m/sθ = 55°h = 5 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 145 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 145 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,7 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,7 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 18 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 25°μ = 0,1d = 18 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 4 mL = 3,5 mμ = 0,3k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 4,5 kgm2 = 1,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 19 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 19 m/svout = 11 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 0,8 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 0,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 200 N/m olan bir yaya bağlı 0,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 13 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 0,8 kgk = 200 N/mA = 13 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru için 3. harmonik frekansının 858 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.
v = 343 m/sn = 3f3 = 858 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Aralarında 0,25 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 2 m uzaktaki bir ekranda 3. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 14,14 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.
d = 0,25 mmL = 2 my3 = 14,14 mmm = 3
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,545 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 25/5,5 = 4,545 s
Cevap
t = 4,545 s
2.Kinematik
Cevap: hmax = 28,05 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 16²/(2·9,81) = 13,05 m
Yerden yükseklik
hmax = 15 + 13,05 = 28,05 m
Cevap
hmax = 28,05 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,368 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 55° = 10,32 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 55° = 14,74 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 14,74²/(2·9,81) = 11,08 m
Cevap
H = 11,08 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 27,63 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 16·cos 55° = 9,177 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 55° = 13,11 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 5 + 13,11·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (13,11 + √(171,8 + 98,1))/9,81 = 3,011 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 9,177·3,011 = 27,63 m
Cevap
x = 27,63 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 31,55 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·145) = 31,55 m/s
Cevap
vmax = 31,55 m/s (113,6 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,62 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,7) = 2,62 m/s
Cevap
vmin = 2,62 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: v = 10,83 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·18·(0,4226 − 0,1·0,9063)) = 10,83 m/s
Cevap
v = 10,83 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: x = 38,04 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(4 − 0,3·3,5) = 72,35 J
En büyük sıkışma
½kx² = 72,35 → x = √(2·72,35/1000) = 0,3804 m = 38,04 cm
Cevap
x = 38,04 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 18 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4,5 − 1,5)/(4,5 + 1,5)·12 = 6 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 1,5)·12 = 18 m/s
Cevap
v′2 = 18 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 240 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(11 + 19) = 6 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 6/0,025 = 240 N
Cevap
Favg = 240 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,159 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(0,8/2π)² = 0,159 m
Cevap
L = 0,159 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 2,055 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(200/0,8) = 15,81 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,13·15,81 = 2,055 m/s
Cevap
vmax = 2,055 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,5997 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 343/858 = 0,3998 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 3·0,3998/2 = 0,5997 m
Cevap
L = 0,5997 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 589,2 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …