Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)3,75 s30

108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 108 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 9 m/s25 m

Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 9 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 9 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
40 kg25°F = 110 Nμ = 0,2

40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 110 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 40 kgF = 110 Nθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 10 kg5,5 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 10 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 34 m/s20°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 34 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
11 mv0​ = 36 m/s60°x = ?

Bir top yer seviyesinden 36 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 11 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 36 m/sθ = 60°hroof = 11 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,4 mω = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,4 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.

r = 2,4 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,5 m6,5 m/svtop​ = ?

0,5 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 6,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,2 kgr = 0,5 mvbottom = 6,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
35°d = 20 mμ = 0,25

Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 20 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 35°μ = 0,25d = 20 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 5 mL = 5 mμ = 0,1k = 2000 N/m

10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 10 kgh = 5 mL = 5 mμ = 0,1k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1,5 kg2 m/s3,5 kg

2 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 1,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1100 kg22 m/s900 kg9 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 22 m/s hızla doğuya giden 1100 kg’lık bir otomobil, 9 m/s hızla kuzeye giden 900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1100 kgv1 = 22 m/s (E)m2 = 900 kgv2 = 9 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1 s

k = 180 N/m olan bir yaydaki 2,8 kg’lık kütle pozitif yönde 14 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 2,8 kgk = 180 N/mA = 14 cmt = 1 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,3 kgk = 120 N/mA = 8 cm

k = 120 N/m olan bir yaya bağlı 3,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 3,3 kgk = 120 N/mA = 8 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = ?n = 7

Bir ucu kapalı bir boru için 7. harmonik frekansının 500 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.

v = 343 m/sn = 7f7 = 500 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Fdo​ = 6 cmR = 60 cm

Bir cisim, eğrilik yarıçapı 60 cm olan tümsek aynanın 6 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.

do = 6 cmR = 60 cm
di = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 56,25 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 108/3,6 = 30 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 30²/(2·8) = 56,25 m

Cevap

s = 56,25 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 29,13 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 9²/(2·9,81) = 4,128 m

Yerden yükseklik

hmax = 25 + 4,128 = 29,13 m

Cevap

hmax = 29,13 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,7628 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 110·sin 25° = 345,9 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 99,69 − 69,18
a = 30,51/40 = 0,7628 m/s²

Cevap

a = 0,7628 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,848 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (53,96 − 9,81)/15,5 = 2,848 m/s²

Cevap

a = 2,848 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: x = 75,75 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 34·cos 20° = 31,95 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 20° = 11,63 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·11,63/9,81 = 2,371 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 31,95·2,371 = 75,75 m

Cevap

x = 75,75 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 107,7 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 18 m/s, vy = 31,18 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

11 = 31,18·t − 4,905·t²
t = (31,18 + √(31,18² − 2·9,81·11))/9,81 = 5,981 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 18·5,981 = 107,7 m

Cevap

x = 107,7 m
7.Dairesel hareket

Cevap: ω = 3,197 rad/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,4·2,4)) = 3,197 rad/s

Cevap

ω = 3,197 rad/s
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 42,54 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 6,5² − 4·9,81·0,5 = 22,63 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,2·22,63/0,5 − 1,2·9,81 = 42,54 N

Cevap

Ttop = 42,54 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 12,03 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·20·(0,5736 − 0,25·0,8192)) = 12,03 m/s

Cevap

v = 12,03 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 66,44 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 98,1·(5 − 0,1·5) = 441,5 J

En büyük sıkışma

½kx² = 441,5 → x = √(2·441,5/2000) = 0,6644 m = 66,44 cm

Cevap

x = 66,44 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = −0,8 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1,5 − 3,5)/(1,5 + 3,5)·2 = −0,8 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 3,5)·2 = 1,2 m/s

Cevap

v′1 = −0,8 m/s

Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 12,76 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1100·22 = 24200 kg·m/s
py = 900·9 = 8100 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 25520/2000 = 12,76 m/s

Cevap

v′ = 12,76 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = −1,107 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(180/2,8) = 8,018 rad/s
ω·t = 8,018·1 = 8,018 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,14·8,018·sin(8,018) = −1,107 m/s

Cevap

v = −1,107 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 2,909 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(120/3,3) = 6,03 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,08·6,03² = 2,909 m/s²

Cevap

amax = 2,909 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: L = 1,2 m

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Dalga boyu

λ = v/f = 343/500 = 0,686 m

Uzunluk

L = nλ/4 = 7·0,686/4 = 1,2 m

Cevap

L = 1,2 m
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = −5 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Odak uzaklığı

f = −R/2 = −30 cm

Ayna denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−30) − 1/6
di = −5 cm
F6 cmf = −30 cm

Işın şeması

aynanın arkasında sanal görüntü

Cevap

di = −5 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics