Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 72 km/ha = −5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 6 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 6 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 150 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 35 kgF = 150 Nθ = 35°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 10,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 10,5 m/sθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 34 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 25 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 19 m/sθ = 25°h = 25 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
360 m yarıçaplı bir viraj 5° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.
r = 360 mθ = 5°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,6 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 0,4 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 0,4 kgr = 0,6 mvbottom = 11 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 60 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 60 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 1 kgh = 3,5 mL = 3 mμ = 0,25k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 34 m/s hızla giden 18 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 11 kg’lık parça 58 m/s hızla ileri devam ediyor. 7 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 18 kgu = 34 m/sm1 = 11 kgv′1 = 58 m/sm2 = 7 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 18 m/s hızla doğuya giden 1300 kg’lık bir otomobil, 17 m/s hızla kuzeye giden 1900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1300 kgv1 = 18 m/s (E)m2 = 1900 kgv2 = 17 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,7 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 1,77 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,7 mT = 1,77 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 430 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 2,5 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlenin en büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 2,5 kgk = 430 N/mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,4 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.
v = 343 m/sn = 5L = 0,4 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
550 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.
N = 500 mm⁻¹λ = 550 nmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 40 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·5) = 40 m
Cevap
s = 40 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,464 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 6·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 6·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (6 + √(6² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,464 s
Cevap
t = 2,464 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5699 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 343,4 − 150·sin 35° = 257,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 122,9 − 102,9
a = 19,95/35 = 0,5699 m/s²
Cevap
a = 0,5699 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: d = 7,396 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 30° + 0,3·cos 30°) = 7,454 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 10,5²/(2·7,454) = 7,396 m
Cevap
d = 7,396 m
5.Eğik atış
Cevap: t = 3,976 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 34·cos 35° = 27,85 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 35° = 19,5 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·19,5/9,81 = 3,976 s
Cevap
t = 3,976 s
6.Eğik atış
Cevap: α = 53,83 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 19·cos 25° = 17,22 m/s
vy0 = 19·sin 25° = 8,03 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(8,03² + 2·9,81·25) = 23,56 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 23,56/17,22 → α = 53,83°
Cevap
α = 53,83°
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 17,58 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11² − 4·9,81·0,6 = 97,46 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,4·97,46/0,6 − 0,4·9,81 = 61,05 N
Cevap
Ttop = 61,05 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 28,32 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 60/3,6 = 16,67 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 16,67²/(2·0,5·9,81) = 28,32 m
Cevap
d = 28,32 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: x = 18,97 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 9,81·(3,5 − 0,25·3) = 26,98 J
En büyük sıkışma
½kx² = 26,98 → x = √(2·26,98/1500) = 0,1897 m = 18,97 cm
Cevap
x = 18,97 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −3,714 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 18·34 = 612 kg·m/s
Sonraki momentum
612 = 11·58 + 7·v′2
v′2 = (612 − 638)/7 = −3,714 m/s
Cevap
v′2 = −3,714 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 54,08 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1300·18 = 23400 kg·m/s
py = 1900·17 = 32300 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 1,38 → θ = 54,08°
Cevap
θ = 54,08°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 8,821 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,7/1,77² = 8,821 m/s²
Cevap
g = 8,821 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,748 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Denge ve genlik
x₀ = m·g/k = 2,5·9,81/430 = 0,05703 m = A
En büyük hız
Hız dengede en büyüktür.
ω = √(430/2,5) = 13,11 rad/s
vmax = A·ω = 0,05703·13,11 = 0,748 m/s
Cevap
vmax = 0,748 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f5 = 2144 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,4/5 = 0,16 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,16 = 2144 Hz
Cevap
f5 = 2144 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 15,96 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …