Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 50 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 6 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 6 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 7 m/s ilk hızla kayıyor ve 8,3 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 7 m/sd = 8,3 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 140 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 6 kg’lık bloğu çekiyor; 11 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 11 kgm2 = 6 kgF = 140 Nμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 14 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 27 m/sθ = 35°h = 55 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil, 20 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?
r = 20 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,1 kgr = 1,5 mv = 8 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 100 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 100 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir araba, 2 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 5,2 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.
m = 5 kgh = 5,2 mR = 2 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 3,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 18 m/svout = 5 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,8 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,8 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 240 N/m olan bir yaya bağlı 3,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 3,4 kgk = 240 N/mA = 6 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, flint cam içinde (n = 1,62) etanol (n = 1,36) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
n1 = 1,62n2 = 1,36
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 40 cm olan çukur aynanın 12 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.
do = 12 cmR = 40 cm
di = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 17,54 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·5,5) = 17,54 m
Cevap
s = 17,54 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,352 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 6·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 6·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (6 + √(6² + 2·9,81·35))/9,81 = 3,352 s
Cevap
t = 3,352 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,3009
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 7²/(2·8,3) = 2,952 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,952/9,81 = 0,3009
Cevap
μ = 0,3009
4.Newton yasaları
Cevap: T = 90,59 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: t = 1,637 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 14·cos 35° = 11,47 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 35° = 8,03 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·8,03/9,81 = 1,637 s
Cevap
t = 1,637 s
6.Eğik atış
Cevap: t = 5,281 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 27·cos 35° = 22,12 m/s
vy = v0·sin θ = 27·sin 35° = 15,49 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 55 + 15,49·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (15,49 + √(239,8 + 1079))/9,81 = 5,281 s
Cevap
t = 5,281 s
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 14,01 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Normal kuvvet sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·20) = 14,01 m/s
Cevap
vmax = 14,01 m/s
(50,43 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 57,72 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,1·9,81 + 1,1·8²/1,5 = 10,79 + 46,93 = 57,72 N
Cevap
T = 57,72 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 78,65 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 100/3,6 = 27,78 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 27,78²/(2·0,5·9,81) = 78,65 m
Cevap
d = 78,65 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 4,852 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(5,2 − 4) = 23,54 m²/s²
v = 4,852 m/s
Cevap
v = 4,852 m/s
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 2,769 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3 − 3,5)/(3 + 3,5)·3 = −0,2308 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 3,5)·3 = 2,769 m/s
Cevap
v′2 = 2,769 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 5,75 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(5 + 18) = 5,75 N·s
Cevap
J = 5,75 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,8051 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,8/2π)² = 0,8051 m
Cevap
L = 0,8051 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,5041 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(240/3,4) = 8,402 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,06·8,402 = 0,5041 m/s
Cevap
vmax = 0,5041 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 57,09 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,36/1,62 = 0,8395
Kritik açı
θc = arcsin(0,8395) = 57,09°
Cevap
θc = 57,09°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −30 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.