Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 120 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 13 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
7 kg ve 2 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 2 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 120 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 5 kg’lık bloğu çekiyor; 1 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 5 kgF = 120 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 30 m/s hızla atılıyor ve 45 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 30 m/sR = 45 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 40 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 29 m/sθ = 35°h = 40 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
0,7 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 20° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 0,7 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 2 kgr = 1,1 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. Eğim boyunca 11 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,4d = 11 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 8 kg olan bir blok, 15° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 40 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 10 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 4 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 10 gM = 1 kgh = 4 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 15 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 15 m/svout = 11 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 20 N/m olan bir yaydaki 3,1 kg’lık kütle pozitif yönde 4 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,45 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3,1 kgk = 20 N/mA = 4 cmt = 1,45 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 1,8 s periyot ve 17 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 17 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 13,6 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 1,8 sA = 17 cmx = 13,6 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,5 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 7. harmonik frekansını, f7, bulun.
v = 343 m/sn = 7L = 0,5 m
f7 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir kırınım ağının milimetrede 500 çizgisi vardır. 450 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?
N = 500 mm⁻¹λ = 450 nm
mmax =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 85,47 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·6,5) = 85,47 m
Cevap
s = 85,47 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,519 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (13 + √(13² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,519 s
Cevap
t = 3,519 s
3.Newton yasaları
Cevap: T = 30,52 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (7 − 2)·9,81/(7 + 2) = 5,45 m/s²
Hafif kütleden ip gerilmesi
T − m2·g = m2·a → T = 2·(9,81 + 5,45) = 30,52 N
Cevap
T = 30,52 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 20 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: θ = 14,69 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·45/30² = 0,4905
Açı
2θ = 29,37° → θ = 14,69°
Cevap
θ = 14,69°
Diğer çözüm 90° − θ = 75,31°.
6.Eğik atış
Cevap: x = 119,2 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 29·cos 35° = 23,76 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 35° = 16,63 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 40 + 16,63·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,63 + √(276,7 + 784,8))/9,81 = 5,017 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 23,76·5,017 = 119,2 m
Cevap
x = 119,2 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 0,9246 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,7·sin 20° = 0,2394 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,2394·9,81·tan 20°) = 0,9246 m/s
Cevap
v = 0,9246 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 85,07 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 2·9,81 + 2·6²/1,1 = 19,62 + 65,45 = 85,07 N
Cevap
T = 85,07 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 5,757 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·11·(0,5 − 0,4·0,866)) = 5,757 m/s
Cevap
v = 5,757 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 4,56 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 20,31 N
μ·mg·cos θ = 11,37 N
İş–enerji
½mv² = (40 − 31,68)·10 = 83,17 J
v = √(2·83,17/8) = 4,56 m/s
Cevap
v = 4,56 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 89,47 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,04) = 0,8859 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 1)·0,8859/0,01 = 89,47 m/s
Cevap
v = 89,47 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 11,7 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(11 + 15) = 11,7 N·s
Cevap
J = 11,7 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = −3,428 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(20/3,1) = 2,54 rad/s
ω·t = 2,54·1,45 = 3,683 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 4·cos(3,683) = −3,428 cm
Cevap
x = −3,428 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,1843 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/1,8 = 3,491 rad/s
Zaman için çözün
0,8 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,8) = 0,6435 rad
t = 0,6435/3,491 = 0,1843 s
Cevap
t = 0,1843 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f7 = 1201 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,5/7 = 0,2857 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,2857 = 1201 Hz
Cevap
f7 = 1201 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: mmax = 4
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …