Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
36 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,3 s’dir; ardından otomobil 5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 36 km/htr = 1,3 sa = −5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 4,8 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 4,8 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
4 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 4 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 11,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 11,5 m/sθ = 15°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 32 m/s hızla atılıyor ve 60 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 32 m/sR = 60 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 23 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 23 m/sθ = 40°h = 60 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 125 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 125 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,3 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 6 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,3 kgr = 1,5 mv = 6 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 0,2 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 70° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgL = 1 mθ = 70°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2 kgh = 4 mL = 3 mμ = 0,3k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 8 m/s hızla giden 20 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 15 kg’lık parça 52 m/s hızla ileri devam ediyor. 5 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 20 kgu = 8 m/sm1 = 15 kgv′1 = 52 m/sm2 = 5 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,6 kg’lık bir top bir duvara 26 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,6 kgvin = 26 m/svout = 5 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,1 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,21 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,1 mT = 2,21 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 200 N/m olan bir yaya bağlı 0,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 3 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 0,4 kgk = 200 N/mA = 3 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Saydam bir bloğun içindeki ışık, 30°’nin üzerindeki her geliş açısı için gliserin (n = 1,47) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.
θc = 30°n2 = 1,47
n1 =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 50 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 20 cm olan 1. mercek ve f₂ = −15 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 25 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 20 cmf2 = −15 cms = 50 cmdo = 25 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 23 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 10·1,3 = 13 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 10²/(2·5) = 10 m
Toplam
d = 13 + 10 = 23 m
Cevap
d = 23 m
2.Kinematik
Cevap: d = 99,73 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(4,8 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1646 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1646))/(2·4,905) = 4,509 s
Derinlik
d = ½·9,81·4,509² = 99,73 m
Cevap
d = 99,73 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,355 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,25·cos 15°) = 4,908 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 11,5²/(2·4,908) = 13,47 m
Cevap
d = 13,47 m
5.Eğik atış
Cevap: θ = 17,54 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·60/32² = 0,5748
Açı
2θ = 35,09° → θ = 17,54°
Cevap
θ = 17,54°
Diğer çözüm 90° − θ = 72,46°.
6.Eğik atış
Cevap: α = 64,75 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 23·cos 40° = 17,62 m/s
vy0 = 23·sin 40° = 14,78 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(14,78² + 2·9,81·60) = 37,36 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 37,36/17,62 → α = 64,75°
Cevap
α = 64,75°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 22,15 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·125) = 22,15 m/s
Cevap
vmax = 22,15 m/s (79,73 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 43,95 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,3·9,81 + 1,3·6²/1,5 = 12,75 + 31,2 = 43,95 N
Cevap
T = 43,95 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 4,544 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 70°) = 12,91 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·12,91/1 = 4,544 N
Cevap
T = 4,544 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 4,544 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,799 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(4 − 0,3·3) = 60,82 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,1) = 7,799 m/s
Cevap
v = 7,799 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −124 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 20·8 = 160 kg·m/s
Sonraki momentum
160 = 15·52 + 5·v′2
v′2 = (160 − 780)/5 = −124 m/s
Cevap
v′2 = −124 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1860 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,6·(5 + 26) = 18,6 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 18,6/0,01 = 1860 N
Cevap
Favg = 1860 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 8,891 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,1/2,21² = 8,891 m/s²
Cevap
g = 8,891 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,09 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(200/0,4) = 22,36 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·200·0,03² = 0,09 J
Cevap
E = 0,09 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: n1 = 2,94
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
Bloğun kırılma indisi
n₁ = n₂/sin θc = 1,47/0,5 = 2,94
Cevap
n1 = 2,94
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = −21,43 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.