Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 36 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 7 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kutu, yatayla 35° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 35 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
25° eğimli bir rampadaki 3,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 3,5 kgm2 = 7 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 10 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 35 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 35 m/sθ = 60°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 95 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 95 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
3,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 21,7 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 7 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 3,5 kgh = 21,7 mR = 7 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 10 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 20° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 10 kgL = 1 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 10 kg olan bir blok, 35° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 100 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 9 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 24 m/s hızla giden 4 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 63 m/s hızla ileri devam ediyor. 2 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 4 kgu = 24 m/sm1 = 2 kgv′1 = 63 m/sm2 = 2 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
8 g’lık bir mermi, 0,9 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 30° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 2,5 kgL = 0,9 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 50 N/m olan bir yaydaki 0,5 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 16 cm genlikle salınıyor. Dengeden 6 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 0,5 kgk = 50 N/mA = 16 cmx = 6 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 0,6 s periyot ve 18 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 7,2 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 0,6 sA = 18 cmx = 7,2 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
3 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir ıraksak merceğin 4 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).
ho = 3 cmdo = 4 cmf = −20 cm
hi = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 20 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 20 cm olan 1. mercek ve f₂ = −10 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 50 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 20 cmf2 = −10 cms = 20 cmdo = 50 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 2,5 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 10/4 = 2,5 s
Cevap
t = 2,5 s
2.Kinematik
Cevap: t = 3,478 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·35))/9,81 = 3,478 s
Cevap
t = 3,478 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 225,1 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 196,9 + 28,13 = 225,1 N
Cevap
F = 225,1 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 35,68 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 68,67 N
m₁·g·sin θ = 14,51 N
μ·m₁·g·cos θ = 4,668 N
Sistemin ivmesi
a = (68,67 − 14,51 − 4,668)/10,5 = 4,713 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 7·(9,81 − 4,713) = 35,68 N
Cevap
T = 35,68 N
5.Eğik atış
Cevap: H = 1,677 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 10·cos 35° = 8,192 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 35° = 5,736 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 5,736²/(2·9,81) = 1,677 m
Cevap
H = 1,677 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 96,83 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 35·sin 60° = 30,31 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 30,31²/(2·9,81) = 46,83 m
Yerden yükseklik
H = 50 + 46,83 = 96,83 m
Cevap
H = 96,83 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 19,31 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·95) = 19,31 m/s
Cevap
vmax = 19,31 m/s (69,51 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 41,2 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(21,7 − 2·7) = 151,1 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 3,5·151,1/7 − 34,34 = 41,2 N
Cevap
Ntop = 41,2 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 109,9 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 20°) = 1,183 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·1,183/1 = 109,9 N
Cevap
T = 109,9 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 109,9 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,551 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 56,27 N
μ·mg·cos θ = 12,05 N
İş–enerji
½mv² = (100 − 68,32)·9 = 285,1 J
v = √(2·285,1/10) = 7,551 m/s
Cevap
v = 7,551 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −15 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 4·24 = 96 kg·m/s
Sonraki momentum
96 = 2·63 + 2·v′2
v′2 = (96 − 126)/2 = −15 m/s
Cevap
v′2 = −15 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 482,2 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 0,9·(1 − cos 30°) = 0,1206 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1206) = 1,538 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,508·1,538/0,008 = 482,2 m/s
Cevap
v = 482,2 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 1,483 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(50/0,5) = 10 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 10·√(0,16² − 0,06²) = 1,483 m/s
Cevap
v = 1,483 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,0393 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/0,6 = 10,47 rad/s
Zaman için çözün
0,4 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,4) = 0,4115 rad
t = 0,4115/10,47 = 0,0393 s
Cevap
t = 0,0393 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: hi = 2,5 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−20) − 1/4
di = −3,333 cm
Büyütme ve boy
m = −(−3,333)/4 = 0,8333
hi = 0,8333·3 = 2,5 cm
Cevap
hi = 2,5 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = −40 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.