Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
60 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 60 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 12 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 10 st2 = 12 sa3 = −4,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 4 m/s ilk hızla kayıyor ve 3,3 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 4 m/sd = 3,3 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 3 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üstünde atılıyor ve 35 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 70°R = 35 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m’lik bir uçurumun tepesinden 26 m/s hızla ve yatayın 15° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.
v₀ = 26 m/sθ = 15°h = 10 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
1400 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 10 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 100 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1400 kgv = 10 m/sr = 100 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
90 m yarıçaplı bir viraj 15° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,2’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 90 mθ = 15°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1000 kg olan bir otomobil 3° eğimli bir yokuşu sabit 90 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 250 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
Kütlesi 5 kg olan bir araba, 2 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 5,6 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 5 kgh = 5,6 mR = 2 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 20 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 5 gM = 3,5 kgh = 20 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
12 g’lık bir mermi, 0,5 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 1 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 10° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 1 kgL = 0,5 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 2,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 5 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 2,9 kgk = 30 N/mA = 5 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Saydam bir bloğun içindeki ışık, 24,4°’nin üzerindeki her geliş açısı için su (n = 1,33) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.
θc = 24,4°n2 = 1,33
n1 =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Duran bir sensör, 20 m/s ile yaklaşan bir arabaya doğru 35 kHz’lik ultrason gönderiyor ve yankıyı yayılan sinyalle karıştırıyor. Vurum frekansını, fb, bulun (ses sürati 343 m/s).
f = 35 kHzu = 20 m/sv = 343 m/s
fb = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 2,564 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 16,67/6,5 = 2,564 s
Cevap
t = 2,564 s
2.Kinematik
Cevap: s = 384,4 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·10 = 20 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·2·10² = 100 m
s2 = 20·12 = 240 m
s3 = 20²/(2·4,5) = 44,44 m
Toplam mesafe
s = 100 + 240 + 44,44 = 384,4 m
Cevap
s = 384,4 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2471
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 4²/(2·3,3) = 2,424 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,424/9,81 = 0,2471
Cevap
μ = 0,2471
4.Newton yasaları
Cevap: a = 0,8829 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·35/sin 140°) = 23,11 m/s
Cevap
v0 = 23,11 m/s
6.Eğik atış
Cevap: v = 29,53 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 26·cos 15° = 25,11 m/s
vy0 = 26·sin 15° = 6,729 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(6,729² + 2·9,81·10) = 15,54 m/s
Çarpma hızı
v = √(25,11² + 15,54²) = 29,53 m/s
Cevap
v = 29,53 m/s
Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 12334 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 1400·9,81 − 1400·10²/100 = 13734 − 1400 = 12334 N
Cevap
N = 12334 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 20,89 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(90·9,81·0,452/0,9142) = 20,89 m/s
Cevap
vmax = 20,89 m/s
(75,22 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: P = 19,09 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1000·9,81 = 9810 N
mg·sin θ = 9810·sin 3° = 513,4 N
F = 513,4 + 250 = 763,4 N
Güç
v = 90/3,6 = 25 m/s
P = F·v = 763,4·25 = 19085 W = 19,09 kW
Cevap
P = 19,09 kW
10.İş ve enerji
Cevap: N = 29,43 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(5,6 − 4) = 31,39 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
N = mv²/R − mg = 5·31,39/2 − 49,05 = 29,43 N
Cevap
N = 29,43 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 1389 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,2) = 1,981 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 3,5)·1,981/0,005 = 1389 m/s
Cevap
v = 1389 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 32,56 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 0,5·(1 − cos 10°) = 0,007596 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,007596) = 0,3861 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 1,012·0,3861/0,012 = 32,56 m/s
Cevap
v = 32,56 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,4199 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,3/2π)² = 0,4199 m
Cevap
L = 0,4199 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,0375 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(30/2,9) = 3,216 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·30·0,05² = 0,0375 J
Cevap
E = 0,0375 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: n1 = 3,22
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
Bloğun kırılma indisi
n₁ = n₂/sin θc = 1,33/0,4131 = 3,22
Cevap
n1 = 3,22
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: fb = 4334 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.