Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
50 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,6 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 50 km/htr = 0,6 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 7 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 7 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1 m/s²t1 = 7 st2 = 7 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kutu, yatayla 25° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 35 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 20 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 30 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 20 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 30 m/sθ = 60°hroof = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 20° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 1,5 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
4 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 25,8 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 6 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.
m = 4 kgh = 25,8 mR = 6 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 60 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 60 km/hμ = 0,6g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2 kgh = 2 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
13 m/s hızla giden 1700 kg’lık bir otomobil, duran 1900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1700 kgv1 = 13 m/sm2 = 1900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 30 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 30 m/svout = 6 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,5 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,3 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,5 mT = 2,3 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 260 N/m olan bir yaya bağlı 0,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 0,3 kgk = 260 N/mA = 20 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 4 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 4 cmf = 20 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Komşu aydınlık saçaklar arasındaki aralığı, Δy, bulun.
λ = 532 nmd = 0,1 mmL = 2 m
Δy = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 24,41 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 13,89·0,6 = 8,333 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·6) = 16,08 m
Toplam
d = 8,333 + 16,08 = 24,41 m
Cevap
d = 24,41 m
2.Kinematik
Cevap: s = 83,3 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1·7 = 7 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1·7² = 24,5 m
s2 = 7·7 = 49 m
s3 = 7²/(2·2,5) = 9,8 m
Toplam mesafe
s = 24,5 + 49 + 9,8 = 83,3 m
Cevap
s = 83,3 m
3.Newton yasaları
Cevap: F = 191,8 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 145,1 + 46,68 = 191,8 N
Cevap
F = 191,8 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 29,76 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 20·cos 70° = 6,84 m/s
vy = v0·sin θ = 20·sin 70° = 18,79 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·18,79/9,81 = 3,832 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 6,84·3,832 = 26,21 m
Cevap
x = 26,21 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 65,43 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 15 m/s, vy = 25,98 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
20 = 25,98·t − 4,905·t²
t = (25,98 + √(25,98² − 2·9,81·20))/9,81 = 4,362 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 15·4,362 = 65,43 m
Cevap
x = 65,43 m
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 2,382 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,5·sin 20° = 0,513 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,513·9,81·tan 20°) = 1,353 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,513/1,353 = 2,382 s
Cevap
T = 2,382 s
8.Dairesel hareket
Cevap: Nbottom = 376,7 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·25,8 = 506,2 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R + m·g = 4·506,2/6 + 39,24 = 376,7 N
Cevap
Nbottom = 376,7 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 23,6 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 60/3,6 = 16,67 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 16,67²/(2·0,6·9,81) = 23,6 m
Cevap
d = 23,6 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,425 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(2 − 0,2·2,5) = 29,43 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,5) = 5,425 m/s
Cevap
v = 5,425 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 75815 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1700·13/3600 = 6,139 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1700·13² = 143650 J
Kafter = ½·3600·6,139² = 67835 J
Kaybolan enerji
ΔK = 143650 − 67835 = 75815 J
Cevap
ΔK = 75815 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 810 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(6 + 30) = 16,2 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 16,2/0,02 = 810 N
Cevap
Favg = 810 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 3,731 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,5/2,3² = 3,731 m/s²
Cevap
g = 3,731 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 5,888 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(260/0,3) = 29,44 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,2·29,44 = 5,888 m/s
Cevap
vmax = 5,888 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 1,25
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/4
di = −5 cm
Büyütme
m = −di/do = −(−5)/4 = 1,25
Cevap
m = 1,25
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: Δy = 10,64 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …