Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,6 s13,89

50 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,6 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 50 km/htr = 0,6 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)7 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 7 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 7 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1 m/s²t1 = 7 st2 = 7 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 25°35 kgF = ?

35 kg’lık bir kutu, yatayla 25° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.

m = 35 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 7 kg3,5 kgμ = 0,3

Yatay bir masa üzerindeki 7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 7 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 20 m/s70°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 20 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
20 mv0​ = 30 m/s60°x = ?

Bir top yer seviyesinden 30 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 20 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 30 m/sθ = 60°hroof = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
L = 1,5 m20°

1,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 20° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.

L = 1,5 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
R = 6 mh = 25,8 m

4 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 25,8 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 6 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.

m = 4 kgh = 25,8 mR = 6 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
60 km/h

Düz bir yolda 60 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.

v = 60 km/hμ = 0,6g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
h = 2 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 500 N/m

2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 2 kgh = 2 mL = 2,5 mμ = 0,2k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1700 kg13 m/s1900 kg

13 m/s hızla giden 1700 kg’lık bir otomobil, duran 1900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 1700 kgv1 = 13 m/sm2 = 1900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
30 m/s6 m/s

0,45 kg’lık bir top bir duvara 30 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,45 kgvin = 30 m/svout = 6 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 0,5 mT = 2,3 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,5 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,3 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 0,5 mT = 2,3 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,3 kgk = 260 N/mA = 20 cm

k = 260 N/m olan bir yaya bağlı 0,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 0,3 kgk = 260 N/mA = 20 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 4 cmf = 20 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 4 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).

do = 4 cmf = 20 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 532 nmd = 0,1 mmL = 2 m

532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Komşu aydınlık saçaklar arasındaki aralığı, Δy, bulun.

λ = 532 nmd = 0,1 mmL = 2 m
Δy = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 24,41 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 13,89·0,6 = 8,333 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·6) = 16,08 m

Toplam

d = 8,333 + 16,08 = 24,41 m

Cevap

d = 24,41 m
2.Kinematik

Cevap: s = 83,3 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1·7 = 7 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1·7² = 24,5 m
s2 = 7·7 = 49 m
s3 = 7²/(2·2,5) = 9,8 m

Toplam mesafe

s = 24,5 + 49 + 9,8 = 83,3 m

Cevap

s = 83,3 m
3.Newton yasaları

Cevap: F = 191,8 N

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Eğim boyunca kuvvetler

Sabit hız: kuvvetler dengelenir.

F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ

İtme kuvveti

F = 145,1 + 46,68 = 191,8 N

Cevap

F = 191,8 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 29,76 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (34,34 − 20,6)/10,5 = 1,308 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 7·1,308 + 20,6 = 29,76 N

Cevap

T = 29,76 N
5.Eğik atış

Cevap: x = 26,21 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 20·cos 70° = 6,84 m/s
vy = v0·sin θ = 20·sin 70° = 18,79 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·18,79/9,81 = 3,832 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 6,84·3,832 = 26,21 m

Cevap

x = 26,21 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 65,43 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 15 m/s, vy = 25,98 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

20 = 25,98·t − 4,905·t²
t = (25,98 + √(25,98² − 2·9,81·20))/9,81 = 4,362 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 15·4,362 = 65,43 m

Cevap

x = 65,43 m
7.Dairesel hareket

Cevap: T = 2,382 s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1,5·sin 20° = 0,513 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,513·9,81·tan 20°) = 1,353 m/s

Periyot

T = 2π·r/v = 2π·0,513/1,353 = 2,382 s

Cevap

T = 2,382 s
8.Dairesel hareket

Cevap: Nbottom = 376,7 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·25,8 = 506,2 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R + m·g = 4·506,2/6 + 39,24 = 376,7 N

Cevap

Nbottom = 376,7 N
9.İş ve enerji

Cevap: d = 23,6 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Temel birimlerde hız

v = 60/3,6 = 16,67 m/s

Enerji denkliği

½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 16,67²/(2·0,6·9,81) = 23,6 m

Cevap

d = 23,6 m

Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.

10.İş ve enerji

Cevap: v = 5,425 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 19,62·(2 − 0,2·2,5) = 29,43 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,5) = 5,425 m/s

Cevap

v = 5,425 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 75815 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1700·13/3600 = 6,139 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1700·13² = 143650 J
Kafter = ½·3600·6,139² = 67835 J

Kaybolan enerji

ΔK = 143650 − 67835 = 75815 J

Cevap

ΔK = 75815 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 810 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,45·(6 + 30) = 16,2 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 16,2/0,02 = 810 N

Cevap

Favg = 810 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 3,731 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·0,5/2,3² = 3,731 m/s²

Cevap

g = 3,731 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 5,888 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(260/0,3) = 29,44 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,2·29,44 = 5,888 m/s

Cevap

vmax = 5,888 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: m = 1,25

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/4
di = −5 cm
FF4 cmf = 20 cm

Büyütme

m = −di/do = −(−5)/4 = 1,25

Cevap

m = 1,25
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: Δy = 10,64 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Saçak aralığı

Δy = λL/d = 532 × 10⁻⁹·2/(0,1 × 10⁻³) = 10,64 mm

Cevap

Δy = 10,64 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics