Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 10 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 10 st2 = 10 sa3 = −2,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
3 kg’lık bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 3 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 6,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 6,5 kgm2 = 1 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 20 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 20°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil, 25 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?
r = 25 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,5 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1800 kg olan bir otomobil 8° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 700 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 4 kgh = 2 mL = 4,5 mμ = 0,25k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 21 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 10 gM = 1,5 kgh = 21 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,55 kg’lık bir top bir duvara 9 m/s hızla çarpıyor ve 17 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,55 kgvin = 9 m/svout = 17 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,2 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
250 m/s hızla giden 15 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 3,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 1400 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 15 gv = 250 m/sM = 3,5 kgk = 1400 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir hoparlör, 0,05 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 3 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.
P = 0,05 Wr = 3 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, 0,08 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 3 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).
λ = 600 nma = 0,08 mmL = 3 m
w = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 110,2 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·3,5) = 110,2 m
Cevap
s = 110,2 m
2.Kinematik
Cevap: t = 28 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·10 = 20 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 20/2,5 = 8 s
Toplam süre
t = 10 + 10 + 8 = 28 s
Cevap
t = 28 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,803 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 20·cos 45° = 14,14 m/s
vy = v0·sin θ = 20·sin 45° = 14,14 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·14,14/9,81 = 2,883 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 14,14·2,883 = 40,77 m
Cevap
x = 40,77 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 143,9 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 20° = 30,07 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 20° = 10,94 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 10,94·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,94 + √(119,8 + 1177))/9,81 = 4,787 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 30,07·4,787 = 143,9 m
Cevap
x = 143,9 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 15,66 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Normal kuvvet sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·25) = 15,66 m/s
Cevap
vmax = 15,66 m/s
(56,38 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,215 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,5) = 2,215 m/s
Cevap
vmin = 2,215 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: P = 63,15 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1800·9,81 = 17658 N
mg·sin θ = 17658·sin 8° = 2458 N
F = 2458 + 700 = 3158 N
Güç
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 3158·20 = 63150 W = 63,15 kW
Cevap
P = 63,15 kW
10.İş ve enerji
Cevap: x = 21,4 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(2 − 0,25·4,5) = 34,34 J
En büyük sıkışma
½kx² = 34,34 → x = √(2·34,34/1500) = 0,214 m = 21,4 cm
Cevap
x = 21,4 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 306,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,21) = 2,03 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 1,5)·2,03/0,01 = 306,5 m/s
Cevap
v = 306,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 715 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,55·(17 + 9) = 14,3 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 14,3/0,02 = 715 N
Cevap
Favg = 715 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,198 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,2/9,81) = 2,198 s
Cevap
T = 2,198 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 5,346 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,015·250/3,515 = 1,067 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(1400/3,515) = 19,96 rad/s
Genlik
A = V/ω = 1,067/19,96 = 0,05346 m = 5,346 cm
Cevap
A = 5,346 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 86,46 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet
I = P/(4πr²) = 0,0004421 W/m²
Seviye
β = 10·log₁₀(0,0004421/10⁻¹²) = 86,46 dB
Cevap
β = 86,46 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: w = 45 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …