Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 108 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 11 s boyunca 2,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 15 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 2,5 m/s²t1 = 11 st2 = 15 sa3 = −4,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
18 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 18 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
25° eğimli bir rampadaki 1,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 7 kgθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 28 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 16 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. İnerken 2 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 16 m/sθ = 35°hroof = 2 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 60 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 60 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,3 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,9 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,9 kgr = 1,3 mv = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 200 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,15 kg olan bir top konuyor ve yay 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,15 kgk = 200 N/mx = 10 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 4 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,15). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 6 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 2,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 6 kgμ = 0,15d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
23 m/s hızla giden 1600 kg’lık bir otomobil, duran 600 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1600 kgv1 = 23 m/sm2 = 600 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1200 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 900 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 17 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
k = 400 N/m olan bir yaydaki 1,6 kg’lık kütle pozitif yönde 11 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,95 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,6 kgk = 400 N/mA = 11 cmt = 0,95 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 340 N/m olan bir yaya bağlı 1 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 1 kgk = 340 N/mA = 8 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
25 m/s ile hareket eden 1000 Hz’lik bir kaynak ve 5 m/s ile hareket eden bir gözlemci birbirinden uzaklaşıyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 1000 Hzv = 343 m/svs = 25 m/svo = 5 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,5, kılıfı n₂ = 1,4’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,5n2 = 1,4n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 64,29 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 30²/(2·7) = 64,29 m
Cevap
s = 64,29 m
2.Kinematik
Cevap: t = 32,11 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2,5·11 = 27,5 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 27,5/4,5 = 6,111 s
Toplam süre
t = 11 + 15 + 6,111 = 32,11 s
Cevap
t = 32,11 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,823 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 68,67 N
m₁·g·sin θ = 6,219 N
μ·m₁·g·cos θ = 3,334 N
Sistemin ivmesi
a = (68,67 − 6,219 − 3,334)/8,5 = 6,955 m/s²
Cevap
a = 6,955 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: x = 69,21 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 28·cos 60° = 14 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 60° = 24,25 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·24,25/9,81 = 4,944 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 14·4,944 = 69,21 m
Cevap
x = 69,21 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 21,22 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 13,11 m/s, vy = 9,177 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
2 = 9,177·t − 4,905·t²
t = (9,177 + √(9,177² − 2·9,81·2))/9,81 = 1,619 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,11·1,619 = 21,22 m
Cevap
x = 21,22 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 21,7 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·60) = 21,7 m/s
Cevap
vmax = 21,7 m/s (78,12 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 124,2 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,9·9,81 + 1,9·8,5²/1,3 = 18,64 + 105,6 = 124,2 N
Cevap
T = 124,2 N
9.İş ve enerji
Cevap: h = 0,6796 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·200·0,1² = 1 J
Yükseklik
m·g = 0,15·9,81 = 1,472 N
h = ½kx²/(mg) = 1/1,472 = 0,6796 m
Cevap
h = 0,6796 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,147 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 58,86·2,5 = 147,2 J
μ·m₁g·d = 0,15·39,24·2,5 = 14,71 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 132,4 → v = √(2·132,4/10) = 5,147 m/s
Cevap
v = 5,147 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 115418 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·23/2200 = 16,73 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1600·23² = 423200 J
Kafter = ½·2200·16,73² = 307782 J
Kaybolan enerji
ΔK = 423200 − 307782 = 115418 J
Cevap
ΔK = 115418 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 28,59 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(400/1,6) = 15,81 rad/s
ω·t = 15,81·0,95 = 15,02 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,11·15,81·sin(15,02) = −1,103 m/s
Cevap
v = −1,103 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 1,475 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(340/1) = 18,44 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,08·18,44 = 1,475 m/s
Cevap
vmax = 1,475 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 918,5 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.