Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 1,7 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 1,7 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 30° üstünde bir halatla 100 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 100 Nθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 9 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 9 m/sθ = 15°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 17 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 17 m/sθ = 50°h = 45 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 20 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 20 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 0,5 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 0,5 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,25d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 1 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 17,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1 kgh = 17,5 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 16 m/s hızla doğuya giden 1500 kg’lık bir otomobil, 8 m/s hızla kuzeye giden 900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1500 kgv1 = 16 m/s (E)m2 = 900 kgv2 = 8 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 0,7 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 0,7 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
500 m/s hızla giden 8 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 0,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 100 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 8 gv = 500 m/sM = 0,5 kgk = 100 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
1 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 40 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).
ho = 1 cmdo = 40 cmf = 20 cm
hi = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 24 cm olan çukur aynanın 6 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 6 cmR = 24 cm
m =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 51,44 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·7,5) = 51,44 m
Cevap
s = 51,44 m
2.Kinematik
Cevap: d = 13,53 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(1,7 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 583,1 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·583,1))/(2·4,905) = 1,661 s
Derinlik
d = ½·9,81·1,661² = 13,53 m
Cevap
d = 13,53 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,902 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 100·sin 30° = 195,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 86,6 − 39,05
a = 47,55/25 = 1,902 m/s²
Cevap
a = 1,902 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: d = 11,62 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,1·cos 15°) = 3,487 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 9²/(2·3,487) = 11,62 m
Cevap
d = 11,62 m
5.Eğik atış
Cevap: x = 33,03 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 45° = 12,73 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 45° = 12,73 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·12,73/9,81 = 2,595 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 12,73·2,595 = 33,03 m
Cevap
x = 33,03 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 53,64 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 17·sin 50° = 13,02 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 13,02²/(2·9,81) = 8,644 m
Yerden yükseklik
H = 45 + 8,644 = 53,64 m
Cevap
H = 53,64 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 11,72 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·20) = 11,72 m/s
Cevap
vmax = 11,72 m/s (42,19 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: hmin = 1,25 m
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·0,5 = 1,25 m
Cevap
hmin = 1,25 m
9.İş ve enerji
Cevap: v = 5,274 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,5 − 0,25·0,866)) = 5,274 m/s
Cevap
v = 5,274 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: N = 19,62 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −2,25 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·3 = −2,25 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·3 = 0,75 m/s
Cevap
v′1 = −2,25 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 16,7 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1500·16 = 24000 kg·m/s
py = 900·8 = 7200 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,3 → θ = 16,7°
Cevap
θ = 16,7°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 1,678 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(0,7/9,81) = 1,678 s
Cevap
T = 1,678 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 56,12 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,008·500/0,508 = 7,874 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(100/0,508) = 14,03 rad/s
Genlik
A = V/ω = 7,874/14,03 = 0,5612 m = 56,12 cm
Cevap
A = 56,12 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: hi = −1 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/40
di = 40 cm
Büyütme ve boy
m = −40/40 = −1
hi = −1·1 = −1 cm
Cevap
hi = −1 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 2
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.