Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 31 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 6 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 31 m/sapolice = 6 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 3 s boyunca 32 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 32 m/s²t1 = 3 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
40 kg’lık bir kutu, yatayla 35° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 40 kgθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 40 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 1 kg’lık bloğu çekiyor; 5 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 1 kgF = 40 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 40 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 25 m/sθ = 35°h = 45 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
1600 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 11 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 85 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1600 kgv = 11 m/sr = 85 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
0,9 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,2 kgr = 0,9 mv = 5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1500 kg olan bir otomobil 6° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 450 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2 kgh = 2 mL = 3,5 mμ = 0,2k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 9 m/s hızla giden 16 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 5 kg’lık parça 61 m/s hızla ileri devam ediyor. 11 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 16 kgu = 9 m/sm1 = 5 kgv′1 = 61 m/sm2 = 11 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
5 g’lık bir mermi, 0,6 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 30° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 5 gM = 1,5 kgL = 0,6 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 2,5 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 2,5 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 380 N/m olan bir yaya bağlı 0,6 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 0,6 kgk = 380 N/mA = 8 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,65 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 3. harmonik frekansını, f3, bulun.
v = 343 m/sn = 3L = 0,65 m
f3 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 300 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 2. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 22,3° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 300 mm⁻¹θ2 = 22,3°m = 2
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 10,33 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·31/6 = 10,33 s
Cevap
t = 10,33 s
O anda polis arabası 2v = 62 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: hmax = 613,7 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 32·3 = 96 m/s
h₁ = ½·32·3² = 144 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 96²/(2·9,81) = 469,7 m
hmax = 144 + 469,7 = 613,7 m
Cevap
hmax = 613,7 m
3.Newton yasaları
Cevap: F = 257,2 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 225,1 + 32,14 = 257,2 N
Cevap
F = 257,2 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 33,33 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: t = 3,446 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 40·cos 25° = 36,25 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 25° = 16,9 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·16,9/9,81 = 3,446 s
Cevap
t = 3,446 s
6.Eğik atış
Cevap: t = 4,825 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 25·cos 35° = 20,48 m/s
vy = v0·sin θ = 25·sin 35° = 14,34 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 45 + 14,34·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (14,34 + √(205,6 + 882,9))/9,81 = 4,825 s
Cevap
t = 4,825 s
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 13418 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 1600·9,81 − 1600·11²/85 = 15696 − 2278 = 13418 N
Cevap
N = 13418 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 45,11 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,2·9,81 + 1,2·5²/0,9 = 11,77 + 33,33 = 45,11 N
Cevap
T = 45,11 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 39,76 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 6° = 1538 N
F = 1538 + 450 = 1988 N
Güç
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 1988·20 = 39763 W = 39,76 kW
Cevap
P = 39,76 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,05 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(2 − 0,2·3,5) = 25,51 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,3) = 5,05 m/s
Cevap
v = 5,05 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −14,64 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 16·9 = 144 kg·m/s
Sonraki momentum
144 = 5·61 + 11·v′2
v′2 = (144 − 305)/11 = −14,64 m/s
Cevap
v′2 = −14,64 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 378 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 0,6·(1 − cos 30°) = 0,08038 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,08038) = 1,256 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 1,505·1,256/0,005 = 378 m/s
Cevap
v = 378 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 1,553 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,5/2π)² = 1,553 m
Cevap
L = 1,553 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 1,216 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(380/0,6) = 25,17 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·380·0,08² = 1,216 J
Cevap
E = 1,216 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f3 = 395,8 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,65/3 = 0,8667 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,8667 = 395,8 Hz
Cevap
f3 = 395,8 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 632,4 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …