Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
45 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1 s’dir; ardından otomobil 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 45 km/htr = 1 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 17 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 17 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kutu, yatayla 20° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 35 kgθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 25° eğimli bir rampada 6 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 6 m/sθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 38 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde, 58 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 38 m/sθ = 50°x = 58 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 19 m/sθ = 55°h = 50 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
0,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 15° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 0,5 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
0,9 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,7 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 10,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Eğim boyunca 17 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,3d = 17 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 10 kgh = 2,5 mL = 5 mμ = 0,15k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 0,5 kgm2 = 1,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 18 m/s hızla doğuya giden 1600 kg’lık bir otomobil, 10 m/s hızla kuzeye giden 1600 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1600 kgv1 = 18 m/s (E)m2 = 1600 kgv2 = 10 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 40 N/m olan bir yaydaki 1,3 kg’lık kütle pozitif yönde 15 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,45 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 1,3 kgk = 40 N/mA = 15 cmt = 1,45 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 280 N/m olan bir yaya bağlı 3,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 12 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 3,2 kgk = 280 N/mA = 12 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 10 m uzaklıkta düzey 100 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 30 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.
β1 = 100 dBr1 = 10 mr2 = 30 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 40 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 20 cm olan 1. mercek ve f₂ = −10 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 18 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 20 cmf2 = −10 cms = 40 cmdo = 18 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 29,86 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 12,5·1 = 12,5 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 12,5²/(2·4,5) = 17,36 m
Toplam
d = 12,5 + 17,36 = 29,86 m
Cevap
d = 29,86 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,739 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−5 = 17·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 17·t − 5 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (17 + √(17² + 2·9,81·5))/9,81 = 3,739 s
Cevap
t = 3,739 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 198,1 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 117,4 + 80,66 = 198,1 N
Cevap
F = 198,1 N
4.Newton yasaları
Cevap: d = 3,038 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 25° + 0,2·cos 25°) = 5,924 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 6²/(2·5,924) = 3,038 m
Cevap
d = 3,038 m
5.Eğik atış
Cevap: y = 41,47 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 38·cos 50° = 24,43 m/s
t = x/vx = 58/24,43 = 2,375 s
O andaki yükseklik
y = 29,11·2,375 − ½·9,81·2,375² = 41,47 m
Cevap
y = 41,47 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: α = 72,69 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 19·cos 55° = 10,9 m/s
vy0 = 19·sin 55° = 15,56 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(15,56² + 2·9,81·50) = 34,97 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 34,97/10,9 → α = 72,69°
Cevap
α = 72,69°
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 1,394 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,5·sin 15° = 0,1294 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,1294·9,81·tan 15°) = 0,5832 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,1294/0,5832 = 1,394 s
Cevap
T = 1,394 s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 124,9 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 10,5² − 4·9,81·0,9 = 74,93 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,7·74,93/0,9 − 1,7·9,81 = 124,9 N
Cevap
Ttop = 124,9 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 8,951 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·17·(0,5 − 0,3·0,866)) = 8,951 m/s
Cevap
v = 8,951 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,86 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(2,5 − 0,15·5) = 171,7 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,75) = 5,86 m/s
Cevap
v = 5,86 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 2,5 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 1,5)/(0,5 + 1,5)·5 = −2,5 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 1,5)·5 = 2,5 m/s
Cevap
v′2 = 2,5 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 29,05 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1600·18 = 28800 kg·m/s
py = 1600·10 = 16000 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,5556 → θ = 29,05°
Cevap
θ = 29,05°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = −2,821 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(40/1,3) = 5,547 rad/s
ω·t = 5,547·1,45 = 8,043 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 15·cos(8,043) = −2,821 cm
Cevap
x = −2,821 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 2,016 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(280/3,2) = 9,354 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·280·0,12² = 2,016 J
Cevap
E = 2,016 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β2 = 90,46 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet oranı
I₂/I₁ = (10/30)² = 0,1111
Yeni düzey
β₂ = 100 + 10·log₁₀(0,1111) = 90,46 dB
Cevap
β2 = 90,46 dB
Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = −9,565 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.