Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?33,33

120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 120 km/ha = −3 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 5 m/s15 m

Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 5 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
5,5 kg0,5 kg

5,5 kg ve 0,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 5,5 kgm2 = 0,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 35°blokv₀ = 8 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 35° eğimli bir rampada 8 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 8 m/sθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = 30 m/s20°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 30 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
h = 55 mv0​ = 22 m/s60°v = ?

Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 22 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.

v₀ = 22 m/sθ = 60°h = 55 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
r = 70 m15 m/s

900 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 15 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 70 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 900 kgv = 15 m/sr = 70 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 0,5 mv = 7 m/s

0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,8 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 7 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,8 kgr = 0,5 mv = 7 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
80 km/h

Düz bir yolda 80 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.

v = 80 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
h = 2 mL = 2 mμ = 0,15k = 800 N/m

2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 2 mL = 2 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1200 kg10 m/s1200 kg

10 m/s hızla giden 1200 kg’lık bir otomobil, duran 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 1200 kgv1 = 10 m/sm2 = 1200 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
2 kgv = ?10 g15°L = 0,6 m

10 g’lık bir mermi, 0,6 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 15° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 10 gM = 2 kgL = 0,6 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,95 s

k = 250 N/m olan bir yaydaki 3 kg’lık kütle pozitif yönde 7 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,95 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3 kgk = 250 N/mA = 7 cmt = 0,95 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?7,2

Bir cisim 3,3 s periyot ve 12 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 7,2 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 3,3 sA = 12 cmx = 7,2 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = 0,8 mn = 5

Bir ucu kapalı bir boru, 0,8 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.

v = 343 m/sn = 5L = 0,8 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 589 nmθ1​ = ?

589 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.

N = 500 mm⁻¹λ = 589 nmm = 1
θ1 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 11,11 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/3 = 11,11 s

Cevap

t = 11,11 s
2.Kinematik

Cevap: t = 2,331 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−15 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 15 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (5 + √(5² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,331 s

Cevap

t = 2,331 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 8,175 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (5,5 − 0,5)·9,81/(5,5 + 0,5) = 8,175 m/s²

Cevap

a = 8,175 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 3,981 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 35° + 0,3·cos 35°) = 8,038 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 8²/(2·8,038) = 3,981 m

Cevap

d = 3,981 m
5.Eğik atış

Cevap: H = 5,366 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 30·cos 20° = 28,19 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 20° = 10,26 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 10,26²/(2·9,81) = 5,366 m

Cevap

H = 5,366 m
6.Eğik atış

Cevap: v = 39,54 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 22·cos 60° = 11 m/s
vy0 = 22·sin 60° = 19,05 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(19,05² + 2·9,81·55) = 37,97 m/s

Çarpma hızı

v = √(11² + 37,97²) = 39,54 m/s

Cevap

v = 39,54 m/s

Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.

7.Dairesel hareket

Cevap: N = 5936 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 900·9,81 − 900·15²/70 = 8829 − 2893 = 5936 N

Cevap

N = 5936 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: T = 86,25 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,8·9,81 + 0,8·7²/0,5 = 7,848 + 78,4 = 86,25 N

Cevap

T = 86,25 N
9.İş ve enerji

Cevap: d = 50,34 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Temel birimlerde hız

v = 80/3,6 = 22,22 m/s

Enerji denkliği

½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 22,22²/(2·0,5·9,81) = 50,34 m

Cevap

d = 50,34 m

Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.

10.İş ve enerji

Cevap: x = 32,28 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 24,53·(2 − 0,15·2) = 41,69 J

En büyük sıkışma

½kx² = 41,69 → x = √(2·41,69/800) = 0,3228 m = 32,28 cm

Cevap

x = 32,28 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 30000 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1200·10/2400 = 5 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1200·10² = 60000 J
Kafter = ½·2400·5² = 30000 J

Kaybolan enerji

ΔK = 60000 − 30000 = 30000 J

Cevap

ΔK = 30000 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 127,3 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 0,6·(1 − cos 15°) = 0,02044 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,02044) = 0,6333 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 2,01·0,6333/0,01 = 127,3 m/s

Cevap

v = 127,3 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −5,11 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(250/3) = 9,129 rad/s
ω·t = 9,129·0,95 = 8,672 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 7·cos(8,672) = −5,11 cm

Cevap

x = −5,11 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,338 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/3,3 = 1,904 rad/s

Zaman için çözün

0,6 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,6) = 0,6435 rad
t = 0,6435/1,904 = 0,338 s

Cevap

t = 0,338 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f5 = 535,9 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Bu modun dalga boyu

λ = 4L/n = 4·0,8/5 = 0,64 m

Frekans

f = v/λ = 343/0,64 = 535,9 Hz

Cevap

f5 = 535,9 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ1 = 17,13 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/500 mm = 2 × 10⁻⁶ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 1·589 × 10⁻⁹/(2 × 10⁻⁶) = 0,2945
θ = 17,13°

Cevap

θ1 = 17,13°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics