Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 120 km/ha = −3 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 5 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
5,5 kg ve 0,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 5,5 kgm2 = 0,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 35° eğimli bir rampada 8 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 8 m/sθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 30 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 22 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.
v₀ = 22 m/sθ = 60°h = 55 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
900 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 15 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 70 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 900 kgv = 15 m/sr = 70 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,8 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 7 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,8 kgr = 0,5 mv = 7 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 80 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 80 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 2 mL = 2 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 m/s hızla giden 1200 kg’lık bir otomobil, duran 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1200 kgv1 = 10 m/sm2 = 1200 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
10 g’lık bir mermi, 0,6 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 15° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 10 gM = 2 kgL = 0,6 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 250 N/m olan bir yaydaki 3 kg’lık kütle pozitif yönde 7 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,95 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3 kgk = 250 N/mA = 7 cmt = 0,95 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 3,3 s periyot ve 12 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 7,2 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 3,3 sA = 12 cmx = 7,2 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,8 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.
v = 343 m/sn = 5L = 0,8 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.
N = 500 mm⁻¹λ = 589 nmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 11,11 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/3 = 11,11 s
Cevap
t = 11,11 s
2.Kinematik
Cevap: t = 2,331 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,331 s
Cevap
t = 2,331 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 8,175 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (5,5 − 0,5)·9,81/(5,5 + 0,5) = 8,175 m/s²
Cevap
a = 8,175 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: d = 3,981 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 35° + 0,3·cos 35°) = 8,038 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 8²/(2·8,038) = 3,981 m
Cevap
d = 3,981 m
5.Eğik atış
Cevap: H = 5,366 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 30·cos 20° = 28,19 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 20° = 10,26 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 10,26²/(2·9,81) = 5,366 m
Cevap
H = 5,366 m
6.Eğik atış
Cevap: v = 39,54 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 22·cos 60° = 11 m/s
vy0 = 22·sin 60° = 19,05 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(19,05² + 2·9,81·55) = 37,97 m/s
Çarpma hızı
v = √(11² + 37,97²) = 39,54 m/s
Cevap
v = 39,54 m/s
Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 5936 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 900·9,81 − 900·15²/70 = 8829 − 2893 = 5936 N
Cevap
N = 5936 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 86,25 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,8·9,81 + 0,8·7²/0,5 = 7,848 + 78,4 = 86,25 N
Cevap
T = 86,25 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 50,34 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 80/3,6 = 22,22 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 22,22²/(2·0,5·9,81) = 50,34 m
Cevap
d = 50,34 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: x = 32,28 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(2 − 0,15·2) = 41,69 J
En büyük sıkışma
½kx² = 41,69 → x = √(2·41,69/800) = 0,3228 m = 32,28 cm
Cevap
x = 32,28 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 30000 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1200·10/2400 = 5 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1200·10² = 60000 J
Kafter = ½·2400·5² = 30000 J
Kaybolan enerji
ΔK = 60000 − 30000 = 30000 J
Cevap
ΔK = 30000 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 127,3 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 0,6·(1 − cos 15°) = 0,02044 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,02044) = 0,6333 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,01·0,6333/0,01 = 127,3 m/s
Cevap
v = 127,3 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = −5,11 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(250/3) = 9,129 rad/s
ω·t = 9,129·0,95 = 8,672 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 7·cos(8,672) = −5,11 cm
Cevap
x = −5,11 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,338 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/3,3 = 1,904 rad/s
Zaman için çözün
0,6 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,6) = 0,6435 rad
t = 0,6435/1,904 = 0,338 s
Cevap
t = 0,338 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f5 = 535,9 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,8/5 = 0,64 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,64 = 535,9 Hz
Cevap
f5 = 535,9 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 17,13 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …