Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 1,75 m/s²s = 1600 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 1,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1600 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 1,75 m/s²s = 1600 m
v = m/s
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 1,7 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 1,7 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 6 kg

6 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 6 kgθ = 45°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
11 kg4 kgTF = 50 Nμ = 0,25

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 4 kg’lık bloğu çekiyor; 11 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.

m1 = 11 kgm2 = 4 kgF = 50 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 22 m/s40°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 22 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 35 mv0​ = 15 m/s30°menzil

Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 15 m/sθ = 30°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
θ = ?merkeze50 km/h

Bir yol mühendisi otomobillerin 140 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 50 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.

r = 140 mv = 50 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
R = 7 mh = 21 m

0,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 21 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 7 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 21 mR = 7 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
35°d = 4 mμ = 0,3

5 kg kütleli bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimde 4 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 5 kgθ = 35°μ = 0,3d = 4 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
F = 200 N30°μ = 0,215 kg

Kütlesi 15 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 200 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 15 kgF = 200 Nθ = 30°μ = 0,2d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
700 kg23 m/s700 kg

23 m/s hızla giden 700 kg’lık bir otomobil, duran 700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 700 kgv1 = 23 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
4 kgv = ?8 g10°L = 1,2 m

8 g’lık bir mermi, 1,2 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 10° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 8 gM = 4 kgL = 1,2 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 0,6 mT = 2,52 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,6 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,52 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 0,6 mT = 2,52 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 490 N/mA = 15 cmx = 12 cm

k = 490 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 15 cm genlikle salınıyor. Dengeden 12 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 490 N/mA = 15 cmx = 12 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = 0,8 mn = 2

İki ucu açık bir boru, 0,8 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 2. harmonik frekansını, f2, bulun.

v = 343 m/sn = 2L = 0,8 m
f2 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Fdo​ = 8 cmR = 20 cm

Bir cisim, eğrilik yarıçapı 20 cm olan çukur aynanın 8 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.

do = 8 cmR = 20 cm
di = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 74,83 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·1,75·1600) = 74,83 m/s

Cevap

v = 74,83 m/s
(269,4 km/h)
2.Kinematik

Cevap: d = 13,53 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(1,7 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 583,1 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·583,1))/(2·4,905) = 1,661 s

Derinlik

d = ½·9,81·1,661² = 13,53 m

Cevap

d = 13,53 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,856 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,3·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,2121) = 4,856 m/s²

Cevap

a = 4,856 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 0,8808 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (50 − 36,79)/15 = 0,8808 m/s²

Cevap

a = 0,8808 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: x = 48,59 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 22·cos 40° = 16,85 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 40° = 14,14 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·14,14/9,81 = 2,883 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 16,85·2,883 = 48,59 m

Cevap

x = 48,59 m
6.Eğik atış

Cevap: t = 3,543 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 15·cos 30° = 12,99 m/s
vy = v0·sin θ = 15·sin 30° = 7,5 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 35 + 7,5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (7,5 + √(56,25 + 686,7))/9,81 = 3,543 s

Cevap

t = 3,543 s
7.Dairesel hareket

Cevap: θ = 7,995 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Birimler

v = 50/3,6 = 13,89 m/s

Eğim açısı

tan θ = v²/(r·g) = 13,89²/(140·9,81) = 0,1405
θ = 7,995°

Cevap

θ = 7,995°
8.Dairesel hareket

Cevap: Ntop = 4,905 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·(21 − 2·7) = 137,3 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R − m·g = 0,5·137,3/7 − 4,905 = 4,905 N

Cevap

Ntop = 4,905 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 48,22 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 49,05·0,8192 = 40,18 N
F = μN = 0,3·40,18 = 12,05 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 12,05·4 = 48,22 J

Cevap

Wf = 48,22 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 8,203 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 73,57 N
μ·mg·cos θ = 25,49 N

İş–enerji

½mv² = (200 − 99,06)·5 = 504,7 J
v = √(2·504,7/15) = 8,203 m/s

Cevap

v = 8,203 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 92575 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 700·23/1400 = 11,5 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·700·23² = 185150 J
Kafter = ½·1400·11,5² = 92575 J

Kaybolan enerji

ΔK = 185150 − 92575 = 92575 J

Cevap

ΔK = 92575 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 299,6 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 1,2·(1 − cos 10°) = 0,01823 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,01823) = 0,5981 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 4,008·0,5981/0,008 = 299,6 m/s

Cevap

v = 299,6 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 3,73 m/s²

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·0,6/2,52² = 3,73 m/s²

Cevap

g = 3,73 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 1,984 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·490·0,15² = 5,513 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·490·0,12² = 3,528 J

Kinetik enerji

K = 5,513 − 3,528 = 1,984 J

Cevap

K = 1,984 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f2 = 428,8 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Bu modun dalga boyu

λ = 2L/n = 2·0,8/2 = 0,8 m

Frekans

f = v/λ = 343/0,8 = 428,8 Hz

Cevap

f2 = 428,8 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = −40 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Odak uzaklığı

f = R/2 = 10 cm

Ayna denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/10 − 1/8
di = −40 cm
F8 cmf = 10 cm

Işın şeması

aynanın arkasında sanal görüntü

Cevap

di = −40 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics