Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 1,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1600 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 1,75 m/s²s = 1600 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 1,7 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 1,7 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
6 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 6 kgθ = 45°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 4 kg’lık bloğu çekiyor; 11 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 11 kgm2 = 4 kgF = 50 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 22 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 15 m/sθ = 30°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 140 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 50 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 140 mv = 50 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
0,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 21 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 7 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 21 mR = 7 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
5 kg kütleli bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimde 4 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 5 kgθ = 35°μ = 0,3d = 4 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 15 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 200 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
23 m/s hızla giden 700 kg’lık bir otomobil, duran 700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 700 kgv1 = 23 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
8 g’lık bir mermi, 1,2 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 10° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 4 kgL = 1,2 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,6 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,52 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,6 mT = 2,52 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 490 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 15 cm genlikle salınıyor. Dengeden 12 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 490 N/mA = 15 cmx = 12 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,8 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 2. harmonik frekansını, f2, bulun.
v = 343 m/sn = 2L = 0,8 m
f2 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 20 cm olan çukur aynanın 8 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.
do = 8 cmR = 20 cm
di = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 74,83 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·1,75·1600) = 74,83 m/s
Cevap
v = 74,83 m/s
(269,4 km/h)
2.Kinematik
Cevap: d = 13,53 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(1,7 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 583,1 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·583,1))/(2·4,905) = 1,661 s
Derinlik
d = ½·9,81·1,661² = 13,53 m
Cevap
d = 13,53 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,856 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 22·cos 40° = 16,85 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 40° = 14,14 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·14,14/9,81 = 2,883 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16,85·2,883 = 48,59 m
Cevap
x = 48,59 m
6.Eğik atış
Cevap: t = 3,543 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 15·cos 30° = 12,99 m/s
vy = v0·sin θ = 15·sin 30° = 7,5 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 35 + 7,5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (7,5 + √(56,25 + 686,7))/9,81 = 3,543 s
Cevap
t = 3,543 s
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 7,995 °
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Birimler
v = 50/3,6 = 13,89 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 13,89²/(140·9,81) = 0,1405
θ = 7,995°
Cevap
θ = 7,995°
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 4,905 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(21 − 2·7) = 137,3 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 0,5·137,3/7 − 4,905 = 4,905 N
Cevap
Ntop = 4,905 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 48,22 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 49,05·0,8192 = 40,18 N
F = μN = 0,3·40,18 = 12,05 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 12,05·4 = 48,22 J
Cevap
Wf = 48,22 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 8,203 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 73,57 N
μ·mg·cos θ = 25,49 N
İş–enerji
½mv² = (200 − 99,06)·5 = 504,7 J
v = √(2·504,7/15) = 8,203 m/s
Cevap
v = 8,203 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 92575 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 700·23/1400 = 11,5 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·700·23² = 185150 J
Kafter = ½·1400·11,5² = 92575 J
Kaybolan enerji
ΔK = 185150 − 92575 = 92575 J
Cevap
ΔK = 92575 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 299,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,2·(1 − cos 10°) = 0,01823 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,01823) = 0,5981 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 4,008·0,5981/0,008 = 299,6 m/s
Cevap
v = 299,6 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 3,73 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,6/2,52² = 3,73 m/s²
Cevap
g = 3,73 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 1,984 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·490·0,15² = 5,513 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·490·0,12² = 3,528 J
Kinetik enerji
K = 5,513 − 3,528 = 1,984 J
Cevap
K = 1,984 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f2 = 428,8 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,8/2 = 0,8 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,8 = 428,8 Hz
Cevap
f2 = 428,8 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −40 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.