Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 900 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 3,75 m/s²s = 900 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 2,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 2,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
5,5 kg ve 4 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 5,5 kgm2 = 4 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 60 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 5 kg’lık bloğu çekiyor; 11 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 11 kgm2 = 5 kgF = 60 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 16 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 30 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 13 m/sθ = 25°h = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 3 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 40°μ = 0,15d = 3 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 4 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 11,2 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 11,2 mR = 4 mg = 9,81 m/s²
N = N
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
25 m/s hızla giden 800 kg’lık bir otomobil, duran 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 800 kgv1 = 25 m/sm2 = 1000 kgv2 = 0
ΔK/K = %
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,55 kg’lık bir top bir duvara 30 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,55 kgvin = 30 m/svout = 4 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, 150 mm değerinden 75 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 290 kPa, hız 2,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 200 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 3,5 m altındaki 30 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 450 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 30 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. Mümkün olan en yüksek ısıl verim ηmax değerini bulun.
TH = 450 °CTL = 30 °C
ηmax = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir buzdolabı, 28 °C sıcaklığındaki bir mutfakta soğuk bölmesini 5 °C sıcaklığında tutuyor ve soğuk bölmeden 2 kW ısı çekiyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 28 °CTL = 5 °CQ̇L = 2 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 10 cm olan ince bir ıraksak merceğin 12 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 12 cmf = −10 cm
di = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 500 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 1. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 15,4° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 500 mm⁻¹θ1 = 15,4°m = 1
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 82,16 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·3,75·900) = 82,16 m/s
Cevap
v = 82,16 m/s
(295,8 km/h)
2.Kinematik
Cevap: d = 24,37 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(2,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 788,9 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·788,9))/(2·4,905) = 2,229 s
Derinlik
d = ½·9,81·2,229² = 24,37 m
Cevap
d = 24,37 m
3.Newton yasaları
Cevap: T = 45,44 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (5,5 − 4)·9,81/(5,5 + 4) = 1,549 m/s²
Hafif kütleden ip gerilmesi
T − m2·g = m2·a → T = 4·(9,81 + 1,549) = 45,44 N
Cevap
T = 45,44 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 41,25 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: t = 1,871 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 16·cos 35° = 13,11 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 35° = 9,177 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·9,177/9,81 = 1,871 s
Cevap
t = 1,871 s
6.Eğik atış
Cevap: t = 3,096 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 13·cos 25° = 11,78 m/s
vy = v0·sin θ = 13·sin 25° = 5,494 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 30 + 5,494·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (5,494 + √(30,18 + 588,6))/9,81 = 3,096 s
Cevap
t = 3,096 s
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 13,53 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,766 = 30,06 N
F = μN = 0,15·30,06 = 4,509 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 4,509·3 = 13,53 J
Cevap
Wf = 13,53 J
8.İş ve enerji
Cevap: N = 2,943 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(11,2 − 8) = 62,78 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
N = mv²/R − mg = 0,5·62,78/4 − 4,905 = 2,943 N
Cevap
N = 2,943 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 55,56 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 800·25/1800 = 11,11 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·800·25² = 250000 J
Kafter = ½·1800·11,11² = 111111 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 138889/250000 = 55,56 %
Cevap
ΔK/K = 55,56 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 467,5 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,55·(4 + 30) = 18,7 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 18,7/0,04 = 467,5 N
Cevap
Favg = 467,5 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 42,92 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 2,5·1 = 2,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,75·2,5 = 42,92 kN
Cevap
F = 42,92 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 211,2 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 2/2 = 3,5 m
A = H·b = 2·3 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·3,5·6 = 211,2 kN
Cevap
F = 211,2 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 243,1 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(200000/1000 + 9,81·3,5)) = 21,65 m/s
Cevap
v = 21,65 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 100,2 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 310/32 = 9,688 mol
T = 100 + 273,15 = 373,1 K
Hacim
V = nRT/P = 9,688·8,314·373,1/300 = 100,2 L
Cevap
V = 100,2 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 33,02 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 313,1 K, T2 = 443,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(350/300)·(443,1/313,1) = 33,02 L
Cevap
V2 = 33,02 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: ηmax = 58,08 %
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 450 + 273,15 = 723,1 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 303,1/723,1 = 58,08 %
Cevap
ηmax = 58,08 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,1654 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇L/COP = 2/12,09 = 0,1654 kW
Cevap
Ẇmin = 0,1654 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −5,455 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−10) − 1/12
di = −5,455 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −5,455 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 531,1 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …