Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 31 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 31 m/sapolice = 5,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 19 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 19 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 100 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 100 Nθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 4 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 14 m/sθ = 55°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 10 m/sθ = 30°h = 50 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 11 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 40°μ = 0,25d = 11 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir araba, 2 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 6,4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 2 kgh = 6,4 mR = 2 mg = 9,81 m/s²
N = N
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 26 m/s hızla giden 19 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 8 kg’lık parça 47 m/s hızla ileri devam ediyor. 11 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 19 kgu = 26 m/sm1 = 8 kgv′1 = 47 m/sm2 = 11 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,5 kg’lık bir top bir duvara 29 m/s hızla çarpıyor ve 7 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,5 kgvin = 29 m/svout = 7 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 1 mH = 1 mb = 2 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 4 mH = 2 mb = 3 mρ = 1025 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, büyük ve açık bir tanktan 20 mm çaplı keskin kenarlı bir orifisten boşalıyor. Su seviyesi orifisin 4 m üstünde tutuluyor ve debi katsayısı 0,64’dir. Debi Q değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
d = 20 mmh = 4 mCd = 0,64g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
Bir fıskiye lülesi dik olarak yukarı bakıyor. Lülenin hemen altında besleme borusunun çapı 100 mm ve gösterge basıncı 70 kPa’dır. Lüle çıkış çapı 25 mm’dir ve lüle boyunca yükseklik farkı ihmal edilebilir. Kayıpları ve hava direncini ihmal ederek jetin lülenin üstüne çıktığı yükseklik H değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 650 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 30 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. 4300 kJ ısı alıyor. Üretebileceği en fazla iş Wmax değerini bulun.
TH = 650 °CTL = 30 °CQH = 4300 kJ
Wmax = kJ
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı makinesi çevrim başına 500 °C’deki bir kaynaktan 1000 kJ ısı alıyor, 300 kJ iş üretiyor ve kalanı 35 °C’deki bir kaynağa atıyor. Çevrim başına üretilen toplam entropi Sgen değerini bulun.
TH = 500 °CTL = 35 °CQH = 1000 kJW = 300 kJ
Sgen = kJ/K
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 10 cm olan ince bir ıraksak merceğin 40 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 40 cmf = −10 cm
di = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, milimetrede 200 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.
N = 200 mm⁻¹λ = 600 nmm = 2
θ2 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 11,27 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·31/5,5 = 11,27 s
Cevap
t = 11,27 s
O anda polis arabası 2v = 62 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 5,078 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−30 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 30 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (19 + √(19² + 2·9,81·30))/9,81 = 5,078 s
Cevap
t = 5,078 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,525 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 100·sin 35° = 187,9 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 81,92 − 18,79
a = 63,13/25 = 2,525 m/s²
Cevap
a = 2,525 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 32,7 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 14·cos 55° = 8,03 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 55° = 11,47 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·11,47/9,81 = 2,338 s
Cevap
t = 2,338 s
6.Eğik atış
Cevap: t = 3,743 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 10·cos 30° = 8,66 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 30° = 5 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 50 + 5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (5 + √(25 + 981))/9,81 = 3,743 s
Cevap
t = 3,743 s
7.İş ve enerji
Cevap: v = 9,869 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·11·(0,6428 − 0,25·0,766)) = 9,869 m/s
Cevap
v = 9,869 m/s
8.İş ve enerji
Cevap: N = 27,47 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(6,4 − 4) = 47,09 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
N = mv²/R − mg = 2·47,09/2 − 19,62 = 27,47 N
Cevap
N = 27,47 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 10,73 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 19·26 = 494 kg·m/s
Sonraki momentum
494 = 8·47 + 11·v′2
v′2 = (494 − 376)/11 = 10,73 m/s
Cevap
v′2 = 10,73 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 3600 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,5·(7 + 29) = 18 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 18/0,005 = 3600 N
Cevap
Favg = 3600 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 29,43 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1 + 1/2 = 1,5 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·2 = 29,43 kN
Cevap
F = 29,43 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 301,7 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 2/2 = 5 m
A = H·b = 2·3 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·5·6 = 301,7 kN
Cevap
F = 301,7 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 1,781 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
İdeal jet hızı
√(2gh) = √(2·9,81·4) = 8,859 m/s
Gerçek debi
Debi katsayısı, jetin daralmasını ve kenardaki sürtünmeyi hesaba katar.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Çıkış hızı
β = 25/100 = 0,25
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·70000/(1000·0,9961)) = 11,86 m/s
Jetin yüksekliği
Jet boyunca Bernoulli: tepede hız sıfırdır ve basınç yine atmosfer basıncıdır.
H = v2²/(2g) = 11,86²/(2·9,81) = 7,164 m
Cevap
H = 7,164 m
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 39,79 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 210/39,95 = 5,257 mol
T = 0 + 273,15 = 273,1 K
Hacim
V = nRT/P = 5,257·8,314·273,1/300 = 39,79 L
Cevap
V = 39,79 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 0,8923 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 293,1 K, T2 = 523,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(150/600)·(523,1/293,1) = 0,8923 L
Cevap
V2 = 0,8923 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Wmax = 2888 kJ
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 650 + 273,15 = 923,1 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 303,1/923,1 = 67,16 %
En fazla iş
Wmax = ηmax·QH = 0,6716·4300 = 2888 kJ
Cevap
Wmax = 2888 kJ
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Sgen = 0,9782 kJ/K
Entropi üretimi: tam bir çevrim boyunca iş akışkanının net entropi değişimi yoktur. Sıcak kaynak QH/TH kaybeder, soğuk kaynak QL/TL kazanır. Bunların toplamı üretilen entropidir; tersinir çevrim için sıfır, her gerçek çevrim için pozitiftir.
Atılan ısı
QL = QH − W = 1000 − 300 = 700 kJ
Mutlak sıcaklıklar
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
TL = 35 + 273,15 = 308,1 K
Kaynakların entropi değişimleri
ΔSH = −1000/773,1 = −1,293 kJ/K
ΔSL = 700/308,1 = 2,272 kJ/K
Sgen = 2,272 − 1,293 = 0,9782 kJ/K
Cevap
Sgen = 0,9782 kJ/K
Sgen > 0, yani makine mümkündür ama tersinmezdir.
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −8 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−10) − 1/40
di = −8 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −8 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ2 = 13,89 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …