Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 19 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 19 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
30 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 30° üstünde bir halatla 120 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 30 kgF = 120 Nθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 2 kg’lık bloğu çekiyor; 12 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 12 kgm2 = 2 kgF = 50 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üstünde atılıyor ve 140 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 40°R = 140 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 15°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 0,5 kg olan bir top, 0,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 70° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,5 kgL = 0,5 mθ = 70°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 5 mL = 5 mμ = 0,15k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 5 kgm2 = 1,5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 17 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 23 m/svout = 17 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Bir rüzgâr tünelindeki pitot-statik tüpü, durma basıncı ile statik basınç arasında 250 Pa fark okuyor. Hava yoğunluğu 1,2 kg/m³’tür. Hava hızı v değerini bulun.
p0 − p = 250 Paρ = 1,2 kg/m³
v = m/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
Su, 75 mm değerinden 40 mm değerine daralan ve 1 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 390 kPa, hız 2,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir bir soğutucu 1,5 kW ısı çekerek bir soğuk odayı 2 °C’de tutuyor ve 35 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = 2 °CTH = 35 °CQ̇L = 1,5 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 700 °C’deki bir kaynaktan 20 kW ısı alıyor ve 30 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -30 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 30 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 700 °CT0 = 30 °CTL = -30 °CQ̇H = 20 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip için temel (birinci harmonik) frekansının 50 Hz olması gerekir; üzerinde dalgalar 120 m/s ile yayılır. Uzunluğunu, L, bulun.
v = 120 m/sn = 1f1 = 50 Hz
L = m
20.Dalgalar, ses ve optikZor
550 nm dalga boylu ışık, milimetrede 200 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.
N = 200 mm⁻¹λ = 550 nmm = 2
θ2 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 6,25 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 25/4 = 6,25 s
Cevap
t = 6,25 s
2.Kinematik
Cevap: t = 5,078 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−30 = 19·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 19·t − 30 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (19 + √(19² + 2·9,81·30))/9,81 = 5,078 s
Cevap
t = 5,078 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,683 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 294,3 − 120·sin 30° = 234,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 103,9 − 23,43
a = 80,49/30 = 2,683 m/s²
Cevap
a = 2,683 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 0,6284 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·140/sin 80°) = 37,34 m/s
Cevap
v0 = 37,34 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 69,62 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 15° = 17,39 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 15° = 4,659 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 4,659·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,659 + √(21,7 + 1177))/9,81 = 4,004 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 17,39·4,004 = 69,62 m
Cevap
x = 69,62 m
7.İş ve enerji
Cevap: T = 11,36 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,5·(1 − cos 70°) = 6,455 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
T = mg + mv²/L = 4,905 + 0,5·6,455/0,5 = 11,36 N
Cevap
T = 11,36 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 11,36 N.
8.İş ve enerji
Cevap: x = 9,132 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,15·5) = 20,85 J
En büyük sıkışma
½kx² = 20,85 → x = √(2·20,85/5000) = 0,09132 m = 9,132 cm
Cevap
x = 9,132 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 1,077 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 1,5)/(5 + 1,5)·2 = 1,077 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 1,5)·2 = 3,077 m/s
Cevap
v′1 = 1,077 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 10 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(17 + 23) = 10 N·s
Cevap
J = 10 N·s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 235,4 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 3/2 = 4 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4·6 = 235,4 kN
Cevap
F = 235,4 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 2,8 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·2,5·4,5 = 113,1 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Durma noktasına Bernoulli
Akış uçta durur, bu yüzden kinetik enerjisi ek basınç olarak ortaya çıkar.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·250/1,2) = 20,41 m/s
Cevap
v = 20,41 m/s
14.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 344,7 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 298,1 K, T2 = 483,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(400/750)·(483,1/298,1) = 8,643 L
Cevap
V2 = 8,643 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇H = 1,68 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 35 + 273,15 = 308,1 K
TL = 2 + 273,15 = 275,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 1,5·308,1/275,1 = 1,68 kW
Cevap
Q̇H = 1,68 kW
Giriş gücü: Ẇ = 0,1799 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 55,8 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 700 + 273,15 = 973,1 K
T0 = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = -30 + 273,15 = 243,1 K
Makine işi
η = 1 − 303,1/973,1 = 0,6885
Ẇ = 0,6885·20 = 13,77 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 243,1/(303,1 − 243,1) = 4,052
Q̇L = 4,052·13,77 = 55,8 kW
Cevap
Q̇L = 55,8 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 1,2 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 120/50 = 2,4 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 1·2,4/2 = 1,2 m
Cevap
L = 1,2 m
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ2 = 12,71 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …