Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 36 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 2,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 2,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 70 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 70 Nθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 3 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 75° üstünde atılıyor ve 120 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 75°R = 120 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 28 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.
v₀ = 28 m/sθ = 30°h = 60 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 5 kg olan bir top, 1,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 45° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 5 kgL = 1,5 mθ = 45°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2 kgh = 5 mL = 1 mμ = 0,1k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 12 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 3,5 kgh = 12 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 9 m/s hızla çarpıyor ve 8 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 9 m/svout = 8 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 3 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, 100 mm değerinden 75 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 290 kPa, hız 2,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Su, 75 mm değerinden 50 mm değerine daralan ve 3 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 130 kPa, hız 2,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Bir ısı makinesi 625 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 30 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. Mümkün olan en yüksek ısıl verim ηmax değerini bulun.
TH = 625 °CTL = 30 °C
ηmax = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 800 °C’deki bir kaynaktan 20 kW ısı alıyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -30 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 20 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 800 °CT0 = 20 °CTL = -30 °CQ̇H = 20 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 0,6 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 300 m/s ile yayılır. 4. harmonik frekansını, f4, bulun.
v = 300 m/sn = 4L = 0,6 m
f4 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 4. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y4, bulun.
λ = 633 nmd = 0,3 mmL = 2,5 mm = 4
y4 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 9,091 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·5,5) = 9,091 m
Cevap
s = 9,091 m
2.Kinematik
Cevap: d = 24,37 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(2,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 788,9 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·788,9))/(2·4,905) = 2,229 s
Derinlik
d = ½·9,81·2,229² = 24,37 m
Cevap
d = 24,37 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,27 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 70·sin 25° = 117,6 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 63,44 − 29,39
a = 34,05/15 = 2,27 m/s²
Cevap
a = 2,27 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 12,95 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·120/sin 150°) = 48,52 m/s
Cevap
v0 = 48,52 m/s
6.Eğik atış
Cevap: v = 44,29 m/s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 28·cos 30° = 24,25 m/s
vy0 = 28·sin 30° = 14 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(14² + 2·9,81·60) = 37,06 m/s
Çarpma hızı
v = √(24,25² + 37,06²) = 44,29 m/s
Cevap
v = 44,29 m/s
Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.
7.İş ve enerji
Cevap: T = 77,78 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1,5·(1 − cos 45°) = 8,62 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·8,62/1,5 = 77,78 N
Cevap
T = 77,78 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 77,78 N.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 9,805 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(5 − 0,1·1) = 96,14 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,9) = 9,805 m/s
Cevap
v = 9,805 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 359,6 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,12) = 1,534 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 3,5)·1,534/0,015 = 359,6 m/s
Cevap
v = 359,6 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 5,95 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(8 + 9) = 5,95 N·s
Cevap
J = 5,95 N·s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 58,86 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1/2 = 3 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·2 = 58,86 kN
Cevap
F = 58,86 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 52,79 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 3 + 1/2 = 3,5 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·3,5·1,5 = 52,79 kN
Cevap
F = 52,79 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 283,2 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 293,1 K, T2 = 343,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(250/400)·(343,1/293,1) = 3,658 L
Cevap
V2 = 3,658 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: ηmax = 66,25 %
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 625 + 273,15 = 898,1 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 303,1/898,1 = 66,25 %
Cevap
ηmax = 66,25 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 70,69 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 800 + 273,15 = 1073 K
T0 = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = -30 + 273,15 = 243,1 K
Makine işi
η = 1 − 293,1/1073 = 0,7268
Ẇ = 0,7268·20 = 14,54 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 243,1/(293,1 − 243,1) = 4,863
Q̇L = 4,863·14,54 = 70,69 kW
Cevap
Q̇L = 70,69 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f4 = 1000 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,6/4 = 0,3 m
Frekans
f = v/λ = 300/0,3 = 1000 Hz
Cevap
f4 = 1000 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y4 = 21,1 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …