Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 33 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 33 m/sapolice = 5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 24 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 10 st2 = 24 sa3 = −2,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
18 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 18 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 6 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 6 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 12 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 19 m/sθ = 35°h = 10 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.İş ve enerjiOrta
1 kg kütleli bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimde 9 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 1 kgθ = 30°μ = 0,35d = 9 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 4000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 4 mL = 4,5 mμ = 0,25k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
25 m/s hızla giden 900 kg’lık bir otomobil, duran 2000 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 900 kgv1 = 25 m/sm2 = 2000 kgv2 = 0
ΔK = J
10.Momentum ve çarpışmalarZor
15 g’lık bir mermi, 1,8 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 35° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 5 kgL = 1,8 mθ = 35°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 2 mH = 2 mb = 2 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 150 mm değerinden 50 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 240 kPa, hız 1,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 80 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 4 m altındaki 20 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 300 °C’deki bir kaynaktan 4800 kJ ısı alıyor ve 2790 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 300 °CQH = 4800 kJQL = 2790 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir buzdolabı, 30 °C sıcaklığındaki bir mutfakta soğuk bölmesini -20 °C sıcaklığında tutuyor ve soğuk bölmeden 1 kW ısı çekiyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 30 °CTL = -20 °CQ̇L = 1 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 25 cm olan ince bir yakınsak merceğin 20 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 20 cmf = 25 cm
m =
20.Dalgalar, ses ve optikZor
500 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 1. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y1, bulun.
λ = 500 nmd = 0,1 mmL = 1 mm = 1
y1 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 13,2 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·33/5 = 13,2 s
Cevap
t = 13,2 s
O anda polis arabası 2v = 66 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 46 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·10 = 30 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 30/2,5 = 12 s
Toplam süre
t = 10 + 24 + 12 = 46 s
Cevap
t = 46 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,781 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 12·cos 40° = 9,193 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 40° = 7,713 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 7,713²/(2·9,81) = 3,032 m
Cevap
H = 3,032 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 16,05 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 19·sin 35° = 10,9 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 10,9²/(2·9,81) = 6,053 m
Yerden yükseklik
H = 10 + 6,053 = 16,05 m
Cevap
H = 16,05 m
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 26,76 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 9,81·0,866 = 8,496 N
F = μN = 0,35·8,496 = 2,973 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 2,973·9 = 26,76 J
Cevap
Wf = 26,76 J
8.İş ve enerji
Cevap: x = 8,397 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(4 − 0,25·4,5) = 14,1 J
En büyük sıkışma
½kx² = 14,1 → x = √(2·14,1/4000) = 0,08397 m = 8,397 cm
Cevap
x = 8,397 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 193966 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 900·25/2900 = 7,759 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·900·25² = 281250 J
Kafter = ½·2900·7,759² = 87284 J
Kaybolan enerji
ΔK = 281250 − 87284 = 193966 J
Cevap
ΔK = 193966 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 844,9 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,8·(1 − cos 35°) = 0,3255 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,3255) = 2,527 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 5,015·2,527/0,015 = 844,9 m/s
Cevap
v = 844,9 m/s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 44,15 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1/2 = 3 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·1,5 = 44,15 kN
Cevap
F = 44,15 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 103,6 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2 + 2/2 = 3 m
A = H·b = 2·2 = 4 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3·4 = 103,6 kN
Cevap
F = 103,6 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 150 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(80000/1000 + 9,81·4)) = 15,44 m/s
Cevap
v = 15,44 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: P = 5248 kPa
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = m/M = 410/4,003 = 102,4 mol
T = 35 + 273,15 = 308,1 K
Basınç
P = nRT/V = 102,4·8,314·308,1/0,05 = 5248 kPa
Cevap
P = 5248 kPa
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 1,471 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 288,1 K, T2 = 353,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(150/250)·(353,1/288,1) = 1,471 L
Cevap
V2 = 1,471 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: TL = 59,99 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 300 + 273,15 = 573,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 573,1·2790/4800 = 333,1 K = 59,99 °C
Cevap
TL = 59,99 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,1975 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇L/COP = 1/5,063 = 0,1975 kW
Cevap
Ẇmin = 0,1975 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 5
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/20
di = −100 cm
Büyütme
m = −di/do = −(−100)/20 = 5
Cevap
m = 5
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y1 = 5 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …