Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 300 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1900 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 300 km/hs = 1900 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 10 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
19 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 19 kgθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8,5 kgm2 = 3,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üstünde atılıyor ve 135 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 25°R = 135 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m’lik bir uçurumun tepesinden 13 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 13 m/sθ = 50°h = 15 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.İş ve enerjiOrta
1 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 20 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 1 kgθ = 45°μ = 0,3d = 20 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 5 kgh = 3 mL = 3 mμ = 0,3k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
19 m/s hızla giden 1600 kg’lık bir otomobil, duran 1600 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1600 kgv1 = 19 m/sm2 = 1600 kgv2 = 0
ΔK = J
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 11 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 11 m/svout = 11 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Bir su borusundaki pitot-statik tüpü, durma basıncı ile statik basınç arasında 40 kPa fark okuyor. Uçtaki su hızı v değerini bulun.
p0 − p = 40 kPaρ = 1000 kg/m³
v = m/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
Su, 200 mm değerinden 75 mm değerine daralan ve 4 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 190 kPa, hız 0,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir bir soğutucu 4 kW ısı çekerek bir soğuk odayı 5 °C’de tutuyor ve 28 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = 5 °CTH = 28 °CQ̇L = 4 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası 5 °C’deki bir kaynaktan ısı alarak 55 °C’deki bir ısıtma sistemine 12,5 kW ısı veriyor. Gerçek COP’u bu sıcaklıklar arasındaki Carnot COP’unun %40’idir. Harcadığı elektrik gücü Ẇ değerini bulun.
TH = 55 °CTL = 5 °CηII = 40%Q̇H = 12,5 kW
Ẇ = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
3 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 8 cm olan ince bir yakınsak merceğin 10 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).
ho = 3 cmdo = 10 cmf = 8 cm
hi = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,15 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 4. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y4, bulun.
λ = 633 nmd = 0,15 mmL = 2,5 mm = 4
y4 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 1,827 m/s²
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v = 300/3,6 = 83,33 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 83,33²/(2·1900) = 1,827 m/s²
Cevap
a = 1,827 m/s²
2.Kinematik
Cevap: t = 3,044 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (10 + √(10² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,044 s
Cevap
t = 3,044 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,206 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·135/sin 50°) = 41,58 m/s
Cevap
v0 = 41,58 m/s
6.Eğik atış
Cevap: α = 67,16 °
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 13·cos 50° = 8,356 m/s
vy0 = 13·sin 50° = 9,959 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(9,959² + 2·9,81·15) = 19,84 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 19,84/8,356 → α = 67,16°
Cevap
α = 67,16°
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 41,62 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 9,81·0,7071 = 6,937 N
F = μN = 0,3·6,937 = 2,081 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 2,081·20 = 41,62 J
Cevap
Wf = 41,62 J
8.İş ve enerji
Cevap: x = 28,71 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 49,05·(3 − 0,3·3) = 103 J
En büyük sıkışma
½kx² = 103 → x = √(2·103/2500) = 0,2871 m = 28,71 cm
Cevap
x = 28,71 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 144400 J
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1600·19/3200 = 9,5 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1600·19² = 288800 J
Kafter = ½·3200·9,5² = 144400 J
Kaybolan enerji
ΔK = 288800 − 144400 = 144400 J
Cevap
ΔK = 144400 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 7,7 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(11 + 11) = 7,7 N·s
Cevap
J = 7,7 N·s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 88,29 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·3 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·6 = 88,29 kN
Cevap
F = 88,29 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 5,636 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,5·4,5 = 242,8 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Durma noktasına Bernoulli
Akış uçta durur, bu yüzden kinetik enerjisi ek basınç olarak ortaya çıkar.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·40000/1000) = 8,944 m/s
Cevap
v = 8,944 m/s
14.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 144,6 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 28 + 273,15 = 301,1 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 4·301,1/278,1 = 4,331 kW
Cevap
Q̇H = 4,331 kW
Giriş gücü: Ẇ = 0,3308 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇ = 4,762 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 55 + 273,15 = 328,1 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
Carnot ve gerçek COP
COPmax = 328,1/(328,1 − 278,1) = 6,563
COP = 0,4·6,563 = 2,625
Giriş gücü
Ẇ = Q̇H/COP = 12,5/2,625 = 4,762 kW
Cevap
Ẇ = 4,762 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: hi = −12 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/8 − 1/10
di = 40 cm
Büyütme ve boy
m = −40/10 = −4
hi = −4·3 = −12 cm
Cevap
hi = −12 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y4 = 42,2 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …