Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −6 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 7 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
3 kg’lık bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 3 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 6,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 6,5 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üstünde atılıyor ve 85 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 45°R = 85 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 21 m/sθ = 15°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 16 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 15°μ = 0,1d = 16 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 1 kg olan bir araba, 1 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 4,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1 kgh = 4,5 mR = 1 mg = 9,81 m/s²
N = N
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
19 m/s hızla giden 600 kg’lık bir otomobil, duran 1600 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 600 kgv1 = 19 m/sm2 = 1600 kgv2 = 0
ΔK/K = %
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 13 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 28 m/svout = 13 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, giriş çapı 150 mm ve boğaz çapı 100 mm olan yatay bir venturimetreden akıyor. Girişteki basınç boğazdakinden 32 kPa yüksektir. Kayıpları ihmal ederek debi Q değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 60 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 2 m altındaki 50 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 675 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 25 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. Mümkün olan en yüksek ısıl verim ηmax değerini bulun.
TH = 675 °CTL = 25 °C
ηmax = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 750 °C’deki bir kaynaktan 20 kW ısı alıyor ve 25 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -25 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 25 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 750 °CT0 = 25 °CTL = -25 °CQ̇H = 20 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir makine, belirli bir noktada 80 dB ses düzeyi veriyor. 10 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.
β1 = 80 dBn = 10
β = dB
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 50 cm olan çukur aynanın 10 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 10 cmR = 50 cm
m =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,167 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 25/6 = 4,167 s
Cevap
t = 4,167 s
2.Kinematik
Cevap: t = 2,602 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,602 s
Cevap
t = 2,602 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,803 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·85/sin 90°) = 28,88 m/s
Cevap
v0 = 28,88 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 53,71 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 21·cos 15° = 20,28 m/s
vy = v0·sin θ = 21·sin 15° = 5,435 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 20 + 5,435·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (5,435 + √(29,54 + 392,4))/9,81 = 2,648 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 20,28·2,648 = 53,71 m
Cevap
x = 53,71 m
7.İş ve enerji
Cevap: v = 7,136 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·16·(0,2588 − 0,1·0,9659)) = 7,136 m/s
Cevap
v = 7,136 m/s
8.İş ve enerji
Cevap: N = 39,24 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4,5 − 2) = 49,05 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
N = mv²/R − mg = 1·49,05/1 − 9,81 = 39,24 N
Cevap
N = 39,24 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 72,73 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 600·19/2200 = 5,182 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·600·19² = 108300 J
Kafter = ½·2200·5,182² = 29536 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 78764/108300 = 72,73 %
Cevap
ΔK/K = 72,73 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1845 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(13 + 28) = 18,45 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 18,45/0,01 = 1845 N
Cevap
Favg = 1845 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 44,15 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·1,5 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·3 = 44,15 kN
Cevap
F = 44,15 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 29,43 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 1/2 = 2 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2·1,5 = 29,43 kN
Cevap
F = 29,43 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 70,14 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Süreklilik
v1 = v2·(100/150)² = 0,4444·v2
Giriş ile boğaz arasında Bernoulli
Boru yataydır, bu yüzden yalnızca basınç ve hız değişir.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(60000/1000 + 9,81·2)) = 12,62 m/s
Cevap
v = 12,62 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 49,3 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 250/44,01 = 5,681 mol
T = 40 + 273,15 = 313,1 K
Hacim
V = nRT/P = 5,681·8,314·313,1/300 = 49,3 L
Cevap
V = 49,3 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: ρ = 0,7781 kg/m³
İdeal gaz yoğunluğu: ρ = PM/(RT).
Gaz yasasını düzenleyin
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 160 + 273,15 = 433,1 K
Yoğunluk
ρ = 700·4,003/(8,314·433,1) = 0,7781 kg/m³
Cevap
ρ = 0,7781 kg/m³
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: ηmax = 68,55 %
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 675 + 273,15 = 948,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 298,1/948,1 = 68,55 %
Cevap
ηmax = 68,55 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 70,34 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 750 + 273,15 = 1023 K
T0 = 25 + 273,15 = 298,1 K
TL = -25 + 273,15 = 248,1 K
Makine işi
η = 1 − 298,1/1023 = 0,7086
Ẇ = 0,7086·20 = 14,17 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 248,1/(298,1 − 248,1) = 4,963
Q̇L = 4,963·14,17 = 70,34 kW
Cevap
Q̇L = 70,34 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 90 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Toplam şiddet
I = 10·I₁
Seviye
β = 80 + 10·log₁₀(10) = 90 dB
Cevap
β = 90 dB
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = 1,667
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.