Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3,75 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1900 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 3,75 m/s²s = 1900 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 2 s boyunca 28 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 28 m/s²t1 = 2 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 40 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 40 Nθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 3 kg’lık bloğu çekiyor; 4 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 3 kgF = 50 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 34 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde, 63 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 34 m/sθ = 65°x = 63 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 40°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
1 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 18 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 1 kgθ = 40°μ = 0,25d = 18 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 8 kg olan bir blok, 15° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 35 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
11 m/s hızla giden 2 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 2 kgm2 = 3,5 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 8 m/s hızla doğuya giden 1200 kg’lık bir otomobil, 12 m/s hızla kuzeye giden 1800 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 1200 kgv1 = 8 m/s (E)m2 = 1800 kgv2 = 12 m/s (N)
v′ = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 4 mH = 3 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, gliserin dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, 200 mm değerinden 100 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 120 kPa, hız 2,25 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Bir fıskiye lülesi dik olarak yukarı bakıyor. Lülenin hemen altında besleme borusunun çapı 100 mm ve gösterge basıncı 40 kPa’dır. Lüle çıkış çapı 20 mm’dir ve lüle boyunca yükseklik farkı ihmal edilebilir. Kayıpları ve hava direncini ihmal ederek jetin lülenin üstüne çıktığı yükseklik H değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir bir soğutucu 9 kW ısı çekerek bir soğuk odayı -20 °C’de tutuyor ve 30 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = -20 °CTH = 30 °CQ̇L = 9 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir buzdolabı, 35 °C sıcaklığındaki bir mutfakta soğuk bölmesini -20 °C sıcaklığında tutuyor ve soğuk bölmeden 2 kW ısı çekiyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 35 °CTL = -20 °CQ̇L = 2 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 25 cm olan ince bir yakınsak merceğin 10 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 10 cmf = 25 cm
di = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 40 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 5 cm olan 1. mercek ve f₂ = 5 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 40 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 5 cmf2 = 5 cms = 40 cmdo = 40 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 119,4 m/s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·3,75·1900) = 119,4 m/s
Cevap
v = 119,4 m/s
(429,7 km/h)
2.Kinematik
Cevap: hmax = 215,8 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Motorlu evre
v₁ = 28·2 = 56 m/s
h₁ = ½·28·2² = 56 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 56²/(2·9,81) = 159,8 m
hmax = 56 + 159,8 = 215,8 m
Cevap
hmax = 215,8 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5367 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 40·sin 25° = 228,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 36,25 − 22,83
a = 13,42/25 = 0,5367 m/s²
Cevap
a = 0,5367 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 5,671 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Duvara kadar süre
vx = 34·cos 65° = 14,37 m/s
t = x/vx = 63/14,37 = 4,384 s
O andaki yükseklik
y = 30,81·4,384 − ½·9,81·4,384² = 40,81 m
Cevap
y = 40,81 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 63,19 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 40° = 13,79 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 40° = 11,57 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 50 + 11,57·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (11,57 + √(133,9 + 981))/9,81 = 4,583 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,79·4,583 = 63,19 m
Cevap
x = 63,19 m
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 33,82 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 9,81·0,766 = 7,515 N
F = μN = 0,25·7,515 = 1,879 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 1,879·18 = 33,82 J
Cevap
Wf = 33,82 J
8.İş ve enerji
Cevap: v = 2,981 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 20,31 N
μ·mg·cos θ = 7,581 N
İş–enerji
½mv² = (35 − 27,89)·5 = 35,54 J
v = √(2·35,54/8) = 2,981 m/s
Cevap
v = 2,981 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −3 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2 − 3,5)/(2 + 3,5)·11 = −3 m/s
v′2 = 2·2/(2 + 3,5)·11 = 8 m/s
Cevap
v′1 = −3 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 7,879 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,5·9 = 485,6 kN
Cevap
F = 485,6 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 170 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 2,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 2,5·2 = 5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,75·5 = 170 kN
Cevap
F = 170 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 82,03 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Çıkış hızı
β = 20/100 = 0,2
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·40000/(1000·0,9984)) = 8,951 m/s
Jetin yüksekliği
Jet boyunca Bernoulli: tepede hız sıfırdır ve basınç yine atmosfer basıncıdır.
H = v2²/(2g) = 8,951²/(2·9,81) = 4,084 m
Cevap
H = 4,084 m
15.İdeal gaz yasası
Cevap: P = 25876 kPa
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = m/M = 440/4,003 = 109,9 mol
T = 10 + 273,15 = 283,1 K
Basınç
P = nRT/V = 109,9·8,314·283,1/0,01 = 25876 kPa
Cevap
P = 25876 kPa
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 2,55 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 303,1 K, T2 = 483,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(200/250)·(483,1/303,1) = 2,55 L
Cevap
V2 = 2,55 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇H = 10,78 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 9·303,1/253,1 = 10,78 kW
Cevap
Q̇H = 10,78 kW
Giriş gücü: Ẇ = 1,778 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,4345 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇L/COP = 2/4,603 = 0,4345 kW
Cevap
Ẇmin = 0,4345 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −16,67 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/10
di = −16,67 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −16,67 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = 5,854 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.