Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1900 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 2 m/s²s = 1900 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1,5 s boyunca 36 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Fırlatmadan ne kadar sonra yere çarpar? t değerini bulun.
a = 36 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 8 m/s ilk hızla kayıyor ve 33 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 8 m/sd = 33 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 75 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 3 kg’lık bloğu çekiyor; 4 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 3 kgF = 75 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üstünde atılıyor ve 55 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 60°R = 55 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 30 m’lik bir uçurumun tepesinden 35 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 35 m/sθ = 45°h = 30 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 10 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 45°μ = 0,3d = 10 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
15° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 2000 N/m olan bir yay, kütlesi 0,5 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
5 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 8 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 8 m/svout = 5 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, gliserin dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, büyük ve açık bir tanktan 40 mm çaplı keskin kenarlı bir orifisten boşalıyor. Su seviyesi orifisin 6 m üstünde tutuluyor ve debi katsayısı 0,6’dir. Debi Q değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
d = 40 mmh = 6 mCd = 0,6g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
Su, 75 mm değerinden 50 mm değerine daralan ve 7 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 390 kPa, hız 1,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Bir ısı makinesi 600 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 25 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. 2500 kJ ısı alıyor. Üretebileceği en fazla iş Wmax değerini bulun.
TH = 600 °CTL = 25 °CQH = 2500 kJ
Wmax = kJ
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 550 °C’deki bir kaynaktan 130 kW ısı alıyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -30 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 20 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 550 °CT0 = 20 °CTL = -30 °CQ̇H = 130 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip için 3. harmonik frekansının 480 Hz olması gerekir; üzerinde dalgalar 240 m/s ile yayılır. Uzunluğunu, L, bulun.
v = 240 m/sn = 3f3 = 480 Hz
L = m
20.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, milimetrede 100 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.
N = 100 mm⁻¹λ = 589 nmm = 2
θ2 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 87,18 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·2·1900) = 87,18 m/s
Cevap
v = 87,18 m/s
(313,8 km/h)
2.Kinematik
Cevap: t = 13,21 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 36·1,5 = 54 m/s
h₁ = ½·36·1,5² = 40,5 m
Yere kadar serbest uçuş
−h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² denklemini pozitif kök için çözün.
t₂ = (54 + √(54² + 2·9,81·40,5))/9,81 = 11,71 s
t = 1,5 + 11,71 = 13,21 s
Cevap
t = 13,21 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,09885
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 8²/(2·33) = 0,9697 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,9697/9,81 = 0,09885
Cevap
μ = 0,09885
4.Newton yasaları
Cevap: T = 42,86 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 24,96 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·55/sin 120°) = 24,96 m/s
Cevap
v0 = 24,96 m/s
6.Eğik atış
Cevap: H = 61,22 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 35·sin 45° = 24,75 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 24,75²/(2·9,81) = 31,22 m
Yerden yükseklik
H = 30 + 31,22 = 61,22 m
Cevap
H = 61,22 m
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 83,24 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,7071 = 27,75 N
F = μN = 0,3·27,75 = 8,324 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 8,324·10 = 83,24 J
Cevap
Wf = 83,24 J
8.İş ve enerji
Cevap: d = 22,95 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·2000·0,2² = 40 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 40/(4,905·(0,2588 + 0,1·0,9659)) = 22,95 m
Cevap
d = 22,95 m
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 2,5 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1,5 − 4,5)/(1,5 + 4,5)·5 = −2,5 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 4,5)·5 = 2,5 m/s
Cevap
v′2 = 2,5 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 130 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(5 + 8) = 2,6 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 2,6/0,02 = 130 N
Cevap
Favg = 130 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 242,8 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,5·4,5 = 242,8 kN
Cevap
F = 242,8 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 100,4 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2 + 2,5/2 = 3,25 m
A = H·b = 2,5·1 = 2,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·3,25·2,5 = 100,4 kN
Cevap
F = 100,4 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 8,181 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
İdeal jet hızı
√(2gh) = √(2·9,81·6) = 10,85 m/s
Gerçek debi
Debi katsayısı, jetin daralmasını ve kenardaki sürtünmeyi hesaba katar.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 313,1 K, T2 = 423,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(150/250)·(423,1/313,1) = 8,108 L
Cevap
V2 = 8,108 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Wmax = 1646 kJ
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 600 + 273,15 = 873,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 298,1/873,1 = 65,85 %
En fazla iş
Wmax = ηmax·QH = 0,6585·2500 = 1646 kJ
Cevap
Wmax = 1646 kJ
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 407 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 550 + 273,15 = 823,1 K
T0 = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = -30 + 273,15 = 243,1 K
Makine işi
η = 1 − 293,1/823,1 = 0,6439
Ẇ = 0,6439·130 = 83,7 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 243,1/(293,1 − 243,1) = 4,863
Q̇L = 4,863·83,7 = 407 kW
Cevap
Q̇L = 407 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,75 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 240/480 = 0,5 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 3·0,5/2 = 0,75 m
Cevap
L = 0,75 m
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ2 = 6,765 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …